Schulden verdelen bij echtscheiding: wie betaalt wat?

Hoofdelijke aansprakelijkheid vs draagplicht

Externe aansprakelijkheid: wat de schuldeiser van u kan eisen

Het belangrijkste juridische onderscheid bij schulden na een scheiding is dat tussen externe aansprakelijkheid en interne draagplicht.

Met externe aansprakelijkheid bedoelen we wat een bank, kredietmaatschappij, energieleverancier of andere schuldeiser van u kan vorderen. Als u beiden een kredietovereenkomst hebt ondertekend, of als de wet een hoofdelijke aansprakelijkheid voorziet, dan kan de schuldeiser zich vaak tot elk van u wenden voor het volledige bedrag.

Dat is vooral relevant bij hypotheken, consumentenkredieten en bepaalde huishoudelijke schulden. Ook Art. 222 B.W. speelt hier een rol: voor bepaalde contractuele schulden aangegaan voor de behoeften van het huishouden of de opvoeding van de kinderen kan de andere echtgenoot hoofdelijk verbonden zijn.

Interne draagplicht: wat u onderling afspreekt

De interne draagplicht is iets anders. Dat is de regeling tussen u en uw ex-partner: wie uiteindelijk welke schuld moet dragen. In een EOT kunt u bijvoorbeeld afspreken dat uw ex de hypothecaire lening verder alleen betaalt, of dat een persoonlijke lening volledig door één partij wordt overgenomen.

Dat is juridisch nuttig, maar alleen tussen u beiden.

Een EOT-overeenkomst regelt dus in de eerste plaats de interne draagplicht. Zij bindt de schuldeiser niet automatisch. Staat in uw overeenkomst dat uw ex de lening op zich neemt, dan wil dat nog niet zeggen dat de bank u niet meer kan aanspreken.

Waarom een EOT de bank niet bindt

In de praktijk is dit de grootste valkuil. Veel koppels denken dat de zaak geregeld is zodra in de EOT staat wie wat betaalt. Voor de bank is dat echter meestal niet voldoende. Als u beiden de hypotheek tekende, blijft u extern vaak allebei gehouden, tenzij de bank uitdrukkelijk instemt met een ontslag van hoofdelijkheid of desolidarisering.

Concreet: ook al staat in uw EOT dat uw ex de woning overneemt en de lening alleen zal dragen, toch kan de bank u nog aanspreken voor 100% van de aflossingen zolang u extern mee verbonden blijft.

Regresvordering als u betaalt in de plaats van uw ex

Moet u betalen voor een schuld die volgens uw interne afspraken eigenlijk voor rekening van uw ex was? Dan hebt u in principe een regresvordering. Dat betekent dat u het bedrag dat u betaalde, civielrechtelijk kunt terugvorderen van uw ex-partner.

Dat recht is belangrijk, maar het is geen ideale oplossing. U bent dan eerst zelf geld kwijt, mogelijk met bijkomende kosten, en moet daarna nog een procedure voeren om terugbetaling af te dwingen.

Art. 222 B.W. — huishoudelijke schulden

Wat zegt Art. 222 B.W. precies?

Art. 222 B.W. bepaalt dat elke schuld die door één echtgenoot wordt aangegaan voor de behoeften van het huishouden of voor de opvoeding van de kinderen, de andere echtgenoot hoofdelijk kan verbinden.

Dat is een zeer praktische regel. Zij beschermt leveranciers en dienstverleners die normale gezinsuitgaven financieren. Een schoolfactuur, noodzakelijke medische kosten of gewone gezinsuitgaven kunnen dus niet zomaar als "alleen van één partner" worden voorgesteld.

Alleen voor contractuele schulden

Belangrijk: Art. 222 B.W. geldt enkel voor contractuele schulden. Het gaat om schulden die voortvloeien uit een contractuele relatie, zoals een aankoop, een dienstverlening of een overeenkomst. Niet elke denkbare schuld valt eronder.

Niet voor buitensporige schulden

Tweede beperking: Art. 222 B.W. geldt niet voor schulden die buitensporig zijn gelet op de middelen van het gezin. De rechter kijkt naar de concrete omstandigheden. Een normale gezinsuitgave valt sneller onder de regel; een luxeaankoop die niet past binnen het gezinsbudget veel minder.

Wat valt er typisch wel onder?

• dagelijkse uitgaven voor het gezin;
• opvoedingskosten van de kinderen;
• normale medische en gezondheidskosten;
• gewone kosten voor huisvesting, voeding en basisvoorzieningen;
• gebruikelijke school- of zorguitgaven.

Wat valt er typisch niet onder?

• buitensporige luxe-uitgaven;
• persoonlijke gokschulden;
• beroepsschulden van een zelfstandige;
• schulden die uitsluitend voor een persoonlijke hobby of privébelang werden aangegaan buiten het gezinsdoel.

Geldt ongeacht het huwelijksvermogensstelsel

Deze regel geldt ongeacht het huwelijksvermogensstelsel. Ook wie gehuwd is onder scheiding van goederen kan toch via Art. 222 B.W. mee hoofdelijk verbonden zijn voor contractuele huishoudelijke schulden. Meer achtergrond op onze pagina over huwelijksvermogensstelsels.

Soorten schulden — eigen vs gemeenschappelijk

Eigen schulden volgens Art. 1409 oud BW

Bij een echtscheiding moet eerst worden bepaald welk type schuld voorligt. Art. 1409 oud BW heeft betrekking op eigen schulden. Typisch gaat het om schulden:

• die al bestonden vóór het huwelijk;
• die verbonden zijn aan een eigen goed;
• die voortvloeien uit een persoonlijke verbintenis;
• die samenhangen met goederen verkregen via erfenis of schenking, wanneer de schuld daarmee verbonden is;
• die voortkomen uit persoonlijke aansprakelijkheid.

Niet elke schuld van één partner is dus automatisch een gemeenschappelijke schuld.

Gemeenschappelijke schulden volgens Art. 1408-1411 oud BW

Binnen het wettelijk stelsel zijn er ook gemeenschappelijke schulden. Art. 1408-1411 oud BW regelen de gemeenschappelijke schulden in het wettelijk stelsel en het verhaal op het gemeenschappelijk vermogen (oud art. 1408-1411 → nu art. 2.3.25 e.v. BW, Boek 2 Titel 3).

In grote lijnen gaat het om schulden die tijdens het huwelijk werden aangegaan en die de gemeenschap aanbelangen. Art. 1411 oud BW is daarbij belangrijk omdat het het verhaal op het gemeenschappelijk vermogen regelt.

Beroepsschulden en persoonlijke context

Beroepsschulden vragen extra nuance. Bij een zelfstandige zonder vennootschap kan een beroepsschuld in bepaalde gevallen zwaar wegen op het eigen vermogen, maar de concrete impact hangt af van het huwelijksstelsel, de aard van de schuld en de verhaalregels. Bij een loontrekkende ontstaat niet automatisch een gemeenschappelijke schuld enkel omdat de schuld tijdens het huwelijk ontstond.

Consumentenkrediet en persoonlijke lening

Een consumentenkrediet of persoonlijke lening is niet altijd gemeenschappelijk. Tekenden beide partners, dan is de kans groot dat de schuldeiser beiden extern kan aanspreken. Tekende slechts één partner voor zuiver persoonlijke doeleinden, dan zal men sneller richting eigen schuld gaan.

Belastingschulden uit gezamenlijke aangifte

Belastingschulden vormen een eigen categorie. In de praktijk kunnen echtgenoten hoofdelijk aansprakelijk zijn voor belastingschulden uit de gemeenschappelijke aangifte, ongeacht het huwelijksvermogensstelsel. Meer hierover op onze fiscale pagina.

Overzicht per stelsel

Uw hypotheek bij scheiding — 3 opties

Voor de gezinswoning met lopende hypotheek zijn er meestal drie realistische opties: verkopen, overnemen met desolidarisering, of tijdelijk samen in onverdeeldheid blijven. Wie vooral inzicht wil in de uitkoop, leest best ook verder op onze pagina over de gezinswoning. Op deze pagina focussen wij op de schuldzijde.

Optie A: woning verkopen

Bij verkoop wordt de lopende hypotheek meestal afgelost met de verkoopopbrengst. Is er daarna nog een overschot, dan wordt dat verdeeld volgens uw rechten. Is de opbrengst lager dan de openstaande schuld, dan blijft er een restschuld over die nog geregeld moet worden.

Dit scenario geeft vaak de meeste juridische duidelijkheid. Voor veel ex-partners is het de veiligste manier om te vermijden dat men nog jaren financieel aan elkaar vasthangt.

Optie B: één partner neemt de woning over

Als één partner de woning wil behouden, moet de bank akkoord gaan dat nog slechts één schuldenaar overblijft. Die procedure noemt men desolidarisering of ontslag van hoofdelijkheid.

De bank gaat na of de overblijvende partner de lening alleen kan dragen: inkomen, vaste lasten, bestaande kredieten en betaalcapaciteit. Vaak hanteert men als vuistregel dat het netto-inkomen ongeveer drie keer de maandelijkse aflossing moet bedragen, al verschilt dat van dossier tot dossier. Soms vraagt de bank een herfinanciering. Zonder akkoord van de bank blijft de vertrekkende partner extern mee verbonden.

Optie C: tijdelijk in onverdeeldheid blijven

Sommige koppels kiezen ervoor om de woning nog een tijd samen aan te houden. Dat kan tijdelijk zinvol zijn, bijvoorbeeld in afwachting van verkoop. Op lange termijn is dit meestal risicovol. Zolang de situatie niet is uitgeklaard, blijven discussies mogelijk over:

• wie de maandlasten betaalt;
• wie instaat voor herstellingen;
• wat gebeurt bij betalingsachterstand;
• wie het fiscaal voordeel geniet;
• hoe een latere verkoop wordt afgerekend.

Bovendien blijft de bank vaak beide ex-partners aanspreken. Dat maakt onverdeeldheid eerder een noodoplossing dan een duurzame regeling.

Desolidarisering — procedure stap voor stap

1. 1

   Stap 1 — Contacteer uw bank of financieel adviseur

   Zodra duidelijk is dat één partner de woning wil behouden, neemt u best zo snel mogelijk contact op met de bank of de kredietbemiddelaar. Wacht daar niet mee tot alles elders al rond is.
2. 2

   Stap 2 — Gezamenlijke aanvraag indienen

   Meestal moet een aanvraagformulier worden ingevuld en door beide partners worden ondertekend. De bank wil duidelijk weten wie vertrekt, wie blijft en welke schuld precies moet worden overgenomen.
3. 3

   Stap 3 — Inkomensonderzoek en KYC

   De bank onderzoekt de draagkracht van de partner die de lening alleen wil verderzetten: loon of beroepsinkomsten, andere lopende kredieten, alimentatieverplichtingen, kredietgeschiedenis en KYC- en compliancegegevens.
4. 4

   Stap 4 — Beslissing van de bank

   De doorlooptijd bedraagt vaak 8 tot 13 weken, met uitschieters tot 6 maanden. De bank is niet verplicht om akkoord te gaan. Is de draagkracht onvoldoende, dan kan zij weigeren. In dat geval kan soms een herfinanciering bij een andere bank een oplossing zijn.
5. 5

   Stap 5 — Notariële afwerking

   Bij akkoord volgt doorgaans een notariële afwerking, met ontslag van hoofdelijkheid en actualisering van de hypothecaire documenten. Pas wanneer die formele afhandeling rond is, bent u als vertrekkende partner echt veiliger.

Andere schulden — kredieten, autolening, persoonlijke leningen

Consumentenkredieten

Bij een consumentenkrediet geldt: hebben beide partners ondertekend, dan zijn zij doorgaans ook beiden extern gehouden. Dat is dan een gemeenschappelijke schuld of minstens een schuld met externe hoofdelijke band.

Autolening

Een autolening staat vaak op naam van één partner, zelfs als beide partners de wagen gebruikten. Wordt de auto aan één partner toebedeeld, dan is het logisch dat ook de restschuld intern aan die partner wordt toegerekend. Vraag de kredietverstrekker of de andere partner formeel kan worden ontslagen.

Kredietkaart

Een kredietkaart is vaak een eigen schuld van de titularis. Een tweede kaarthouder die enkel gemachtigd gebruiker is, is niet automatisch hoofdelijk aansprakelijk, tenzij hij of zij daar expliciet voor tekende.

Studentenlening en studieschulden

Studieschulden en studentenleningen zijn meestal eigen schulden van de titularis. Ze dienen in principe niet automatisch op de andere ex-partner te worden afgewenteld.

Sociale schulden van een zelfstandige

Bij sociale bijdragen, btw-schulden of andere zelfstandige schulden moet steeds precies worden gekeken naar huwelijksstelsel, beroepscontext en eventuele vennootschapsstructuur. Zulke schulden worden te vaak zonder nuance als "gemeenschappelijk" bestempeld.

Belastingschulden — kort

Hoofdelijke band tegenover de fiscus

Belastingschulden vragen bijzondere aandacht. Echtgenoten kunnen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor schulden uit de gemeenschappelijke aangifte, ook wanneer zij menen daar onderling andere afspraken over te hebben gemaakt. Die interne afspraak bindt de FOD Financiën niet automatisch.

Interne regeling blijft nuttig, maar niet voldoende

Ook hier geldt het verschil tussen externe aansprakelijkheid en interne draagplicht. In uw EOT kunt u afspreken wie de uiteindelijke last draagt, maar voor de fiscus is dat niet noodzakelijk doorslaggevend.

Mogelijkheid van ontheffing

In sommige gevallen kan een ontheffing van hoofdelijke aansprakelijkheid worden aangevraagd. De volledige toelichting vindt u op onze fiscale pagina.

Vrijwaringsclausule in uw EOT

Wat is een vrijwaringsclausule?

Een vrijwaringsclausule is een contractuele bescherming tussen ex-partners. Zij legt vast dat als één partij toch door een schuldeiser wordt aangesproken voor een schuld die intern door de andere partij moest worden gedragen, die andere partij alles moet terugbetalen. Zo'n clausule is bijzonder nuttig in een EOT.

Voorbeeld van clausule

Belangrijke beperking

Deze clausule heeft geen rechtstreeks effect op de schuldeiser. Zij werkt alleen tussen de partijen onderling. De bank of kredietmaatschappij kan u dus nog steeds aanspreken als u extern mee verbonden blijft.

Praktische bescherming

Daarom combineert u een vrijwaringsclausule best met:

• een volledig schuldenoverzicht;
• duidelijke toewijzing per schuld;
• bewijsstukken;
• een schriftelijk verzoek tot ontslag van hoofdelijkheid bij de schuldeiser;
• opvolging of dat ontslag ook echt werd bevestigd.

Wat als uw ex de schulden niet betaalt?

Eerst externe schade beperken

Wanneer uw ex een schuld niet betaalt en de bank of schuldeiser komt bij u aankloppen, is de eerste reflex vaak: "Maar dat staat niet zo in onze overeenkomst." Juridisch kan dat juist zijn in de interne verhouding, maar extern helpt het niet altijd.

Als de schuld opeisbaar is en u extern verbonden bent, is het vaak verstandiger om grotere schade te vermijden: geen bijkomende nalatigheidsinteresten, geen dossierkosten en geen beslag. Daarna kunt u uw rechten tegenover uw ex uitoefenen.

Regresvordering

Hebt u betaald voor een schuld die volgens de EOT of de interne draagplicht voor rekening van uw ex was, dan kunt u een regresvordering instellen. Afhankelijk van het bedrag en de context kan dat voor de bevoegde rechter worden gebracht.

Beslag op rekening en deurwaarder

Als betalingen uitblijven, kan een schuldeiser een deurwaarder inschakelen. Beslag op een rekening is dan mogelijk. Dat is bijzonder ingrijpend, ook wanneer u meent dat de schuld "eigenlijk" van uw ex is. Wacht dus niet te lang als de eerste aanmaningen binnenkomen.

Collectieve schuldenregeling

Wanneer de schuldenlast structureel onbetaalbaar is geworden, kan een collectieve schuldenregeling een oplossing bieden. Ook na een scheiding kan dat aan de orde zijn, voor één of voor beide ex-partners, afhankelijk van de omstandigheden.

Hulpkanalen

• OCMW;
• Bureau voor Juridische Bijstand;
• schuldbemiddeling;
• gespecialiseerde advocaat.

Schulden tijdens feitelijke scheiding

Het huwelijk loopt juridisch nog door

Tijdens een feitelijke scheiding bent u misschien al apart gaan wonen, maar juridisch is de echtscheiding nog niet afgerond. Nieuwe huishoudelijke schulden kunnen in die periode nog steeds relevant zijn onder Art. 222 B.W.. Ook de vermogensrechtelijke situatie is dan niet automatisch al "afgesloten".

Niet elke nieuwe schuld is gedeeld

Een schuld voor exclusief persoonlijk gebruik van één partner, zoals een luxeaankoop, een persoonlijke gokschuld of een louter beroepsgebonden schuld, zal niet zomaar op de andere partner kunnen worden afgewenteld.

Bewijslast is belangrijk

Wie beweert dat een schuld uitsluitend eigen is, zal dat vaak ook moeten aantonen. Daarom is documentatie cruciaal: facturen, rekeninguittreksels, contracten en duidelijke data.

Veelvoorkomende fouten

Wat koppels vaak over het hoofd zien

• men neemt in de EOT op dat één partner betaalt, maar vraagt geen formeel ontslag bij de bank;
• men vergeet desolidarisering tijdig aan te vragen;
• belastingschulden worden niet expliciet geregeld;
• er staat geen vrijwaringsclausule in de overeenkomst;
• er wordt geen volledig overzicht gemaakt van alle lopende schulden;
• kredietkaarten, studentenrekeningen of kleine consumentenkredieten worden vergeten;
• sociale schulden van een zelfstandige worden foutief automatisch als gemeenschappelijk behandeld;
• men denkt dat bij scheiding van goederen geen gezamenlijke schuldenproblematiek mogelijk is, terwijl Art. 222 B.W. wel blijft spelen.

Waarom dit zo gevaarlijk is

Deze fouten worden vaak pas maanden later zichtbaar. Tegen dan is de scheiding al uitgesproken, de afspraken lijken "afgerond", en toch duiken er opnieuw discussies, aanmaningen of zelfs beslagen op.

Onze aanpak bij Echtscheidingshulp.be

Juridisch correct én praktisch uitvoerbaar

Wij bekijken schulden niet alleen vanuit de tekst van de overeenkomst, maar ook vanuit de praktische uitvoerbaarheid. Dat betekent dat wij samen met u nagaan:

• welke schulden er exact bestaan;
• wie extern aansprakelijk blijft;
• wat intern eerlijk en juridisch verdedigbaar is;
• waar een vrijwaringsclausule nodig is;
• waar een formeel ontslag van hoofdelijkheid moet worden gevraagd.

EOT aan vaste prijs

Voor een echtscheiding door onderlinge toestemming werken wij met een duidelijke vaste prijs van €599 + 21% BTW per koppel totaal (= €724,79 incl.). All-in voor wizard, advocaat, verzoekschrift, indiening en bekrachtiging. Modules voor kinderen of onroerend goed kosten +€100 (excl. BTW). Bemiddeling is niet inbegrepen.

Meer over de procedure leest u op onze EOT-pagina. Wenst u meteen overleg? Bel 050 67 32 06.

Veelgestelde vragen

Lees verder