- Drie huwelijksvermogensstelsels: wettelijk stelsel, scheiding van goederen en algehele gemeenschap.
- Zonder huwelijkscontract valt u onder het wettelijk stelsel (gemeenschap van aanwinsten).
- Een vergoedingsrekening corrigeert onevenwichten tussen eigen en gemeenschappelijk vermogen (art. 1432 oud BW).
- Niemand kan worden gedwongen in onverdeeldheid te blijven (art. 815 BW).
- Een wijziging van uw huwelijkscontract vereist een notariële akte (art. 1394-1395 BW).
- EOT: €599 + 21% BTW per koppel (= €724,79 incl.), +€100 module kinderen, +€100 module woning (excl. BTW).
Wat betekent vermogensafwikkeling bij een scheiding?
Gaat u scheiden, dan moet niet alleen uw relatie juridisch worden beëindigd, maar ook uw vermogen correct worden afgewikkeld. Daarbij is één vraag doorslaggevend: onder welk huwelijksvermogensstelsel bent u getrouwd? Het antwoord bepaalt wat eigen is, wat gemeenschappelijk is, hoe schulden worden behandeld en of er nog vergoedingen tussen vermogens moeten worden afgerekend.
Vermogensafwikkeling is de juridische en praktische afrekening van alles wat tijdens het huwelijk financieel is opgebouwd, behouden, geschonken, geërfd, aangekocht of verschuldigd is. Denk aan de gezinswoning, spaargeld, leningen, beleggingen, ondernemingsaandelen, voertuigen, crypto, kunst, pensioensparen en schulden.
Bij een echtscheiding moet eerst worden bepaald welke goederen tot welk vermogen behoren. Pas daarna kan men verdelen. Dat gebeurt minnelijk via een overeenkomst, bijvoorbeeld in een EOT, of gerechtelijk via een procedure van vereffening-verdeling. De ontbinding van het huwelijksvermogensstelsel sluit daarbij aan bij de wettelijke regels, waaronder art. 1278 Ger.W. (terugwerkende kracht van de ontbinding — een bepaling van het Gerechtelijk Wetboek, niet van het BW).
De kern is altijd dezelfde: wat is eigen, wat is gemeenschappelijk, welke vergoedingen zijn verschuldigd, en hoe wordt de feitelijke verdeling uitgevoerd?
De drie huwelijksvermogensstelsels in België
In België kan een huwelijk vermogensrechtelijk op verschillende manieren worden georganiseerd. Dat gebeurt via een huwelijkscontract, dat altijd een notariële akte is. Hebt u geen huwelijkscontract, dan valt u automatisch onder het wettelijk stelsel.
Voor de meeste scheidingen is dit het startpunt van de analyse. Onder welk stelsel u trouwde, bepaalt immers wat verdeeld moet worden en wat buiten de verdeling blijft.
| Stelsel | Wat is gemeenschappelijk? | Wat blijft eigen? | Bij scheiding | Typisch profiel |
|---|---|---|---|---|
| Wettelijk stelsel | Aanwinsten en inkomsten tijdens het huwelijk | Goederen van vóór het huwelijk, erfenissen en schenkingen, tenzij anders bepaald | Gemeenschappelijk vermogen wordt in principe verdeeld; eigen vermogen blijft buiten de massa | Standaard voor koppels zonder huwelijkscontract |
| Scheiding van goederen | In principe niets, behalve wat men bewust samen aankoopt | Ieder behoudt zijn eigen vermogen en inkomsten | Weinig te verdelen, behalve onverdeelde goederen en contractuele verrekeningen | Zelfstandigen, ondernemers, tweede huwelijk |
| Algehele gemeenschap | Bijna alles, ongeacht herkomst | Slechts uitzonderlijk strikt persoonlijke goederen | Bijna de volledige massa wordt verdeeld | Koppels die maximale vermogensvermenging wensen |
1. Wettelijk stelsel: gemeenschap van aanwinsten
Het wettelijk stelsel is het standaardstelsel in België. Het werkt met drie vermogens: het eigen vermogen van echtgenoot 1, het eigen vermogen van echtgenoot 2 en het gemeenschappelijk vermogen. In de praktijk zijn inkomsten uit arbeid, spaargelden opgebouwd tijdens het huwelijk en veel aankopen tijdens het huwelijk gemeenschappelijk. Goederen die al vóór het huwelijk bestonden, en erfenissen of schenkingen, blijven in principe eigen.
Bij een scheiding wordt het gemeenschappelijk vermogen verdeeld, doorgaans elk voor de helft, tenzij er nog correcties nodig zijn via vergoedingsrekeningen.
2. Scheiding van goederen
Bij scheiding van goederen bestaat er in principe geen huwelijksgemeenschap. Iedere echtgenoot behoudt zijn of haar eigen inkomsten, bezittingen en schulden. Dit stelsel is populair bij ondernemers en zelfstandigen, omdat het een zekere bescherming kan bieden tegen professionele risico's.
Dat betekent echter niet dat er bij een scheiding niets moet gebeuren. Veel koppels kopen samen een woning of bouwen samen vermogen op in onverdeeldheid. Ook kunnen in het huwelijkscontract verrekenclausules zijn opgenomen die toch tot een afrekening leiden.
3. Algehele gemeenschap
Bij een algehele gemeenschap wordt bijna het volledige vermogen gemeenschappelijk, ongeacht of het van vóór of tijdens het huwelijk dateert. Dit stelsel komt minder vaak voor, maar wordt soms gekozen om de bescherming van de langstlevende te versterken.
Bij echtscheiding is de massa die moet worden verdeeld hier vaak het grootst.
Het hybride model sinds 1 september 2018
De Wet van 22 juli 2018 tot hervorming van het huwelijksvermogensrecht, in werking sinds 1 september 2018, heeft meer flexibiliteit gebracht. Sindsdien is het perfect mogelijk om een scheiding van goederen te combineren met een beperkte gemeenschap van aanwinsten. Dat is een tussenmodel: professionele vermogens blijven afgescheiden, maar bepaalde aanwinsten kunnen toch gemeenschappelijk worden gemaakt.
Die hervorming heeft ook belangrijke gevolgen gehad voor vergoedingsrekeningen, voor de behandeling van bepaalde pensioenopbouw en voor de bescherming van de gezinswoning.
Bedingen in uw huwelijkscontract — keuzebeding, verrekenbeding, verblijvingsbeding
Een huwelijkscontract bepaalt niet alleen welk stelsel geldt. Het kan ook specifieke bedingen bevatten die een groot verschil maken bij overlijden of echtscheiding.
Keuzebeding
Een keuzebeding geeft de langstlevende echtgenoot de mogelijkheid om na een overlijden te kiezen wat hij of zij uit het gemeenschappelijk vermogen wil behouden. In successieplanning wordt dit vaak de “kers op de taart” genoemd. Voor echtscheiding is vooral van belang dat zo'n clausule aantoont hoe verfijnd een huwelijkscontract kan zijn.
Verblijvingsbeding
Een verblijvingsbeding bepaalt dat het gemeenschappelijk vermogen automatisch, of volgens een contractueel mechanisme, naar de langstlevende gaat. Ook dit speelt vooral in erfrechtelijke context. Meer hierover op onze pagina over erfrecht.
Verrekenbeding
Een verrekenbeding is vooral relevant bij scheiding van goederen. Daarbij blijft ieder eigenaar van zijn eigen vermogen, maar wordt contractueel bepaald dat aanwinsten toch geheel of gedeeltelijk worden verrekend. Dat kan een evenwicht bieden wanneer één partner veel meer verdient of vermogen opbouwt dan de andere, zonder meteen een algehele gemeenschap te creëren.
Zo'n beding is vaak interessant bij een tweede huwelijk, ondernemerschap of wanneer koppels bescherming én billijkheid willen combineren.
Wanneer is een aanpassing zinvol?
Een herziening van het huwelijkscontract is vaak nuttig bij een belangrijke vermogensverandering, de geboorte van een kind, de start van een onderneming, een hertrouwen of een gewijzigde behoefte aan bescherming van de langstlevende.
Stappen in het verdelingsproces
Een correcte boedelverdeling verloopt best in een vaste volgorde. Wie te snel “verdeelt”, zonder inventaris of kwalificatie, loopt later tegen discussies of bewijsproblemen aan.
-
1
Inventaris opmaken
Volledige lijst van activa en passiva: onroerend goed, bankrekeningen, contanten, beleggingen, aandelen, voertuigen, inboedel, kunst, crypto, pensioenopbouw, leningen en schulden — ook zaken op naam van één echtgenoot. -
2
Waardering
Elk vermogensbestanddeel waarderen. De peildatum is meestal de datum van feitelijke scheiding. Vastgoed via schatter, ondernemingen via revisor/accountant, roerend via marktvergelijking of expert. -
3
Kwalificatie
Bepalen of een goed eigen, gemeenschappelijk of onverdeeld is. Bewijs is cruciaal — vooral bij oudere spaartegoeden, schenkingen, effectenrekeningen en verbouwingskosten. -
4
Vergoedingsrekeningen
Wanneer het ene vermogen ten voordele van het andere heeft betaald, ontstaat een vergoedingsvordering die de balans corrigeert. -
5
Verdeling
Effectieve verdeling — minnelijk via EOT of notariële regeling, of gerechtelijk via vereffening-verdeling (art. 890-892 oud BW, nu Boek 4 BW) met notaris-vereffenaar wanneer partijen er niet uit raken.
Vergoedingsrekeningen — wanneer betaalt het ene vermogen aan het andere?
Een vergoedingsrekening is het wettelijke correctiemechanisme tussen vermogens. In het wettelijk stelsel gaat het meestal om de verhouding tussen de twee eigen vermogens en het gemeenschappelijk vermogen. De wettelijke basis ligt in art. 1432 oud BW, zoals hervormd door de Wet van 22 juli 2018.
Het idee is eenvoudig: als het ene vermogen kosten heeft gedragen of investeringen heeft gedaan die eigenlijk het andere vermogen ten goede kwamen, moet dat worden rechtgezet.
Typische voorbeelden
- U gebruikt eigen geld uit een erfenis om de gemeenschappelijke gezinswoning te verbouwen: dan kan het eigen vermogen een vergoeding te goed hebben van de gemeenschap.
- Gemeenschapsgeld wordt gebruikt om een eigen tweede verblijf van één echtgenoot te financieren: dan kan dat eigen vermogen een vergoeding verschuldigd zijn aan de gemeenschap.
- Een schenking of erfenis wordt gemengd met gemeenschappelijke middelen zonder duidelijke bewijsstukken: dan ontstaat vaak discussie over de omvang van de vergoeding.
Eenpersoonsvennootschap: nieuwe regel sinds 2018
Bijzonder belangrijk is art. 1432, lid 2 oud BW (sinds de recodificatie nu art. 2.3.44 e.v. BW). Sinds de hervorming van 2018 kan een vergoeding verschuldigd zijn wanneer de gemeenschap netto beroepsinkomsten heeft gemist doordat een echtgenoot zijn activiteit uitoefende via een eigen eenpersoonsvennootschap en zichzelf bijvoorbeeld structureel te weinig vergoedde. Die gemiste inkomsten kunnen bij scheiding aanleiding geven tot een bijkomende afrekening.
Dat is vooral relevant voor vrije beroepers, consultants, managementvennootschappen en kleine familiale structuren.
Hoe wordt dat berekend?
De berekening gebeurt niet altijd louter nominaal. Door de hervorming van 2018 zijn de regels verfijnd en kan in bepaalde gevallen rekening worden gehouden met waardevermeerdering of economische realiteit. Daarom is een boekhoudkundige reconstructie vaak nodig. Wie hier te laat bewijs verzamelt, verliest vaak onderhandelingspositie.
Onverdeeldheid en akte van verdeling
Onverdeeldheid betekent dat twee of meer personen samen eigenaar zijn van een goed, elk voor een onverdeeld aandeel. Na een scheiding gaat het vaak om de gezinswoning, een tweede verblijf, een effectenportefeuille of een gezamenlijke rekening.
De basisregel is duidelijk: volgens art. 815 B.W. kan niemand worden genoodzaakt in onverdeeldheid te blijven. Met andere woorden: als één van beide ex-partners uit de onverdeeldheid wil stappen, kan dat juridisch worden afgedwongen.
Minnelijke beëindiging
De snelste weg is een minnelijke regeling. Partijen spreken af wie het goed overneemt, of het wordt verkocht en de opbrengst wordt verdeeld. Voor onroerend goed is een notariële akte van verdeling verplicht. Een minnelijke regeling duurt vaak slechts 1 tot 3 maanden, afhankelijk van de medewerking, de waardering en de beschikbaarheid van de notaris.
In Vlaanderen moet bij de verdeling van onroerend goed vaak ook rekening worden gehouden met de 1% verdeeltaks. Voor de concrete fiscale en praktische uitwerking van een uitkoop van de woning verwijzen wij naar de pagina over de gezinswoning.
Gerechtelijke uitonverdeeldheidtreding
Als overleg onmogelijk is, kan een partij via de familierechtbank de uitonverdeeldheidtreding vragen. De rechter stelt dan meestal een notaris-vereffenaar aan. Die notaris verzamelt de stukken, maakt een ontwerp van vereffening-verdeling op, hoort de standpunten van partijen en vervult in de praktijk een centrale beoordelende rol. Daarom wordt hij vaak de “eerste rechter” van de vereffening genoemd.
Een gerechtelijke procedure kan al snel 1 tot 3 jaar duren, zeker wanneer er discussie bestaat over waardering, vergoedingsrekeningen, ondernemingsaandelen of verborgen activa.
Voor notariskosten en de fiscale aftrekbaarheid daarvan verwijzen wij beknopt naar onze fiscale pagina.
Vereffening-verdeling: minnelijk of gerechtelijk?
De vereffening-verdeling is de juridische procedure waarbij de huwelijksgemeenschap of onverdeeldheid wordt afgewikkeld. In het Burgerlijk Wetboek worden daarvoor traditioneel onder meer de regels van art. 890-892 oud BW (nu Boek 4 BW) ingeroepen.
Minnelijke vereffening-verdeling
Als u beiden akkoord bent over de samenstelling van het vermogen, de waardes en de verdeling, kan de afwikkeling snel verlopen. Dat is de voorkeursroute. Bij een EOT kan de vermogensregeling meteen in de overeenkomst worden opgenomen. Als er een woning of andere notariële formaliteiten zijn, werkt uw advocaat samen met de notaris.
Voor veel koppels is dit de goedkoopste en meest werkbare oplossing, op voorwaarde dat de afspraken juridisch sluitend zijn.
Gerechtelijke vereffening-verdeling
Als één partij dwarsligt, stukken achterhoudt of de waardering betwist, dan volgt meestal een gerechtelijk traject. De familierechtbank stelt dan een notaris-vereffenaar aan, die de verrichtingen leidt. Wanneer ook daar geen akkoord ontstaat, worden de geschilpunten opnieuw aan de rechter voorgelegd.
Een gerechtelijke vereffening is dus geen louter administratieve stap, maar een volwaardig juridisch traject met bewijsregels, termijnen en kosten.
Uw huwelijkscontract wijzigen na het huwelijk
Een huwelijksvermogensstelsel ligt niet noodzakelijk voor altijd vast. Echtgenoten kunnen hun stelsel tijdens het huwelijk wijzigen, bijvoorbeeld wanneer één van beiden ondernemer wordt, wanneer er een erfenis of gezinsvermogen moet worden beschermd, of wanneer men juist meer bescherming voor de langstlevende wenst.
De wettelijke basis daarvoor vindt u in art. 1394-1395 B.W.. Een wijziging vereist een notariële akte. Sinds de hervorming van 2018 is de procedure in veel gevallen vereenvoudigd en is een voorafgaande homologatie door de familierechtbank niet meer systematisch vereist, al moet de concrete toepassing steeds in functie van uw dossier worden nagekeken.
Belangrijk is dat een wijziging van uw huwelijkscontract geen retroactieve werking tegenover derden en schuldeisers heeft. U kunt dus niet achteraf bestaande schuldrisico's “wegcontracteren”.
Een wijziging is vaak interessant bij hertrouwen, een gewijzigde vermogenssituatie, de aankoop van vastgoed, bedrijfsopbouw of estate planning.
Kostprijs huwelijkscontract in 2026
De kostprijs van een huwelijkscontract hangt af van de complexiteit, het aantal clausules en de vraag of er ondernemingsvermogen of beschermingsmechanismen in moeten worden verwerkt.
| Type | Richtprijs | Inclusief |
|---|---|---|
| Basis | €400 - €900 | Eenvoudige keuze van stelsel, standaardakte, beperkte toelichting |
| Gemiddeld | €800 - €1.500 | Stelsel met enkele clausules, bv. verrekenbeding of beschermingsbeding |
| Complex | €1.500 - €3.000+ | Ondernemingsstructuur, uitgebreide vermogensplanning, beschermingsclausules |
Voor zelfstandigen en ondernemers moet een huwelijkscontract vaak worden afgestemd op de bedrijfsstructuur.
Veelvoorkomende vermogensbestanddelen bij scheiding
In de praktijk draait een boedelverdeling zelden alleen om een huis en een spaarrekening. Typische vermogensbestanddelen zijn:
- Gezinswoning en tweede verblijven — zie ook woning bij scheiding.
- Bankrekeningen en spaargeld — individueel of gemeenschappelijk.
- Beleggingen, aandelen en stock options — met aandacht voor vested en unvested componenten.
- Ondernemingen, bedrijfsmiddelen en goodwill — vaak de moeilijkste waarderingspost.
- Erfenissen en schenkingen tijdens het huwelijk — herkomst en bewijs zijn cruciaal.
- Crypto en NFT's — technisch lastig op te sporen en sterk schommelend in waarde.
- Kunst, juwelen en antiek — vaak expertise vereist.
- Voertuigen — eigendomsbewijs en marktwaarde.
- Huisdieren — juridisch niet louter emotioneel te benaderen.
- Pensioensparen, groepsverzekering en aanvullende pensioenrechten — verder toegelicht op onze pensioenpagina.
- Schulden — hypotheken, consumentenkredieten, fiscale schulden en professionele verbintenissen.
Voor ondernemingsvermogen is extra voorzichtigheid nodig. Juridische eigendom, economische waarde en financieringsbron vallen niet altijd samen. Dat geldt ook voor goodwill en toekomstige meerwaarde.
Waardering: hoe bepaalt u de waarde?
Een goede verdeling staat of valt met een goede waardering. In de praktijk geldt vaak als uitgangspunt de datum van feitelijke scheiding als peildatum, tenzij een overeenkomst of beslissing daar anders over luidt.
De methode hangt af van het soort goed:
- Vastgoed: schatter, makelaar of gerechtsdeskundige.
- Onderneming: accountant, bedrijfsrevisor of waarderingsdeskundige, vaak op basis van omzet, EBITDA, activa en goodwill.
- Beleggingen: beurskoers of waarde op rekening op de peildatum.
- Roerende goederen: tweedehandswaarde, expertiserapport of marktvergelijking.
- Crypto: wallet-overzicht en marktwaarde op de peildatum.
Bewaar altijd bewijs op de peildatum: bankuittreksels, screenshots van rekeningen, portefeuille-overzichten, foto's van inboedel, aankoopfacturen en leningstabellen. Zonder bewijs wordt een juridisch sterk standpunt vaak een bewijszwak dossier.
Bankrekeningen en spaargeld bij scheiding
Bankrekeningen zijn vaak de eerste bron van conflict. Maak daarom zo snel mogelijk een overzicht op de peildatum: zichtrekeningen, spaarrekeningen, effectenrekeningen, online wallets en buitenlandse rekeningen.
Een gemeenschappelijke rekening blijft in principe een gezamenlijke rekening. Eenzijdig blokkeren is niet vanzelfsprekend en kan praktische of juridische tegenreacties uitlokken. Soms zijn voorlopige maatregelen via de familierechtbank nodig om misbruik te voorkomen.
Ook wanneer één partij tijdens de scheiding gelden opneemt, betekent dat niet automatisch dat het geld “weg” is. Het kan nog altijd in rekening worden gebracht in de uiteindelijke afwikkeling.
Praktische tips om fouten te vermijden
- Controleer eerst uw huwelijksstelsel voor u onderhandelt over verdeling.
- Werk met een volledige inventaris, ook voor kleinere of digitale activa.
- Bepaal één duidelijke peildatum en verzamel meteen bewijs.
- Verwar eigendom niet met financiering: wie betaalt, is niet altijd wie juridisch eigenaar is.
- Vergeet vergoedingsrekeningen niet, zeker bij erfenissen, schenkingen en ondernemingsinkomsten.
- Laat onroerend goed en ondernemingsvermogen professioneel waarderen.
- Maak onderscheid tussen minnelijk overleg en juridisch afdwingbare afspraken.
- Laat een EOT-overeenkomst altijd juridisch controleren, zeker als er een woning, kinderen of zelfstandig statuut meespeelt.
Onze aanpak bij Echtscheidingshulp.be
Echtscheidingshulp.be is een Brugs platform van Advocatenkantoor LawBase. Uw dossier wordt mee opgevolgd door mr. Chanel Ribas Colomar, gespecialiseerd in familiaal vermogensrecht. 4,9/5 · 322+ reviews · 4.000+ dossiers beoordeeld · 6 kantoren.
Wilt u uw scheiding en vermogensregeling minnelijk regelen? Dan begeleiden wij u via een EOT vanaf €599 + 21% BTW per koppel (= €724,79 incl.). Inbegrepen: gratis EOT-wizard, advocatencontrole, verzoekschrift, indiening en bekrachtiging. Modules voor kinderen of onroerend goed: +€100 excl. BTW elk. Bemiddeling is niet inbegrepen.