Erfbelasting Vlaanderen en erfrecht bij scheiding

Erfrecht en echtscheiding: wat verandert er?

Een scheiding heeft niet alleen gevolgen voor uw woning, kinderen en vermogen vandaag. Ze heeft ook een rechtstreekse impact op wat er later gebeurt met uw nalatenschap, uw testament, uw levensverzekering en de erfbelasting in Vlaanderen. Net daar loopt het in de praktijk vaak mis: koppels leven feitelijk apart, de procedure loopt nog, maar juridisch is de ex-partner soms nog altijd erfgenaam.

Tegelijk is erfbelasting in Vlaanderen voor veel families de grootste financiële vraag. Zeker als er een woning, spaargeld of schenkingen in het spel zijn, is het belangrijk om de tarieven, vrijstellingen en planningstechnieken te kennen. Wie in een scheiding zit, moet dus niet alleen kijken naar “wie erft wat?”, maar ook naar “hoeveel erfbelasting zal er betaald worden?” en “kan ik dat nog bijsturen via schenking of testament?”

Op deze pagina krijgt u een praktisch overzicht van:

• wat er verandert aan uw erfrecht bij scheiding;
• wanneer het erfrecht tussen echtgenoten precies wegvalt;
• hoe de erfbelasting Vlaanderen 2026 werkt;
• hoe een bankgift werkt en wanneer registratie zinvol is;
• welke soorten testamenten er zijn;
• wat u moet doen met begunstigingsclausules in verzekeringen.

Voor stiefkinderen, adoptie en bescherming van pluskinderen verwijzen we apart door naar onze pagina over stiefkinderen en erfrecht.

Wat verandert er bij scheiding?

Zolang u gehuwd bent, speelt uw echtgenoot in principe een belangrijke rol in uw erfrecht. Bij overlijden van één van beide echtgenoten heeft de langstlevende normaal minstens erfrechten, vaak onder de vorm van vruchtgebruik op (een deel van) de nalatenschap. Welke rechten dat precies zijn, hangt ook samen met uw huwelijksvermogensstelsel, eerdere schenkingen, kinderen en eventuele testamenten. Meer daarover leest u ook op onze pagina over huwelijksvermogensstelsels en vermogen.

Bij een scheiding wordt dat kader geleidelijk afgebouwd, maar niet altijd meteen. Dat is cruciaal. Veel mensen denken dat “we zijn uit elkaar” automatisch betekent dat er geen erfrecht meer bestaat. Juridisch klopt dat niet. Tijdens een lopende echtscheidingsprocedure kan uw echtgenoot in veel gevallen nog altijd rechten hebben als u overlijdt vóór de definitieve ontbinding van het huwelijk.

Dat heeft grote gevolgen:

• uw ex in wording kan nog mee erven;
• de gezinswoning kan anders vererven dan u verwacht;
• kinderen krijgen niet altijd meteen de volle eigendom;
• een oud testament of oude begunstiging in een verzekering kan blijven doorwerken.

Sinds de hervorming van het erfrecht is er meer vrijheid gekomen om uw nalatenschap te regelen, maar kinderen behouden nog altijd een beschermde reserve. U kunt dus niet zomaar alles naar eender wie doorschuiven als dat de rechten van reservataire erfgenamen schendt. Voor de positie van kinderen verwijzen we ook naar onze pagina over kinderen bij scheiding.

Praktisch betekent dit: zodra een scheiding concreet wordt, moet u uw nalatenschapsplanning meteen herevalueren. Denk aan:

• een bestaand testament herbekijken;
• schenkingen uit het verleden evalueren;
• levensverzekering en groepsverzekering controleren;
• uw woningstructuur en eventuele uitkoop bekijken, zie ook woning bij scheiding;
• nagaan of een snelle afhandeling via EOT mogelijk is.

Wie dat niet doet, laat vaak een juridisch vacuüm ontstaan waarin oude keuzes blijven gelden.

Wanneer vervalt erfrecht tussen echtgenoten?

Hier zit een van de grootste valkuilen. Tijdens de echtscheidingsprocedure blijft het erfrecht tussen echtgenoten in principe bestaan. Dat geldt zowel bij een echtscheiding door onderlinge toestemming als bij een procedure wegens onherstelbare ontwrichting. Met andere woorden: feitelijk apart wonen is niet hetzelfde als juridisch geen erfgenamen meer zijn.

Het erfrecht vervalt pas na de definitieve ontbinding van het huwelijk, met name vanaf de overschrijving van de echtscheiding in de registers van de burgerlijke stand. Tot dat moment bestaat er dus een reëel risico dat uw echtgenoot nog erft als u overlijdt.

Dat risico is vooral groot bij een langdurige procedure. Bij een EOO kan daar makkelijk 6 tot 24 maanden over gaan. Net in die tussenperiode gebeuren problemen:

• een woning valt nog deels in vruchtgebruik toe aan de andere echtgenoot;
• kinderen moeten delen met de langstlevende;
• oude verzekeringsbegunstigingen blijven doorlopen;
• een vermogensplanning die “voor later” bedoeld was, wordt plots actueel.

Wilt u dat risico beperken, dan is snelheid belangrijk. Een goed opgestelde echtscheiding met onderlinge toestemming kan vaak sneller en duidelijker rechtszekerheid bieden. Daarnaast kan een aangepast testament of een herziening van begunstigingsclausules tijdelijk bescherming geven, al moet dat steeds bekeken worden binnen de grenzen van het wettelijk erfrecht.

Wet 31/07/2017: erfrecht-hervorming

De Belgische erfrechtelijke hervorming via de wet van 31 juli 2017 trad in werking op 1 september 2018. Die hervorming is ook voor scheidende koppels belangrijk, omdat ze meer flexibiliteit bracht in successieplanning.

De belangrijkste wijziging is dat de reserve van de kinderen niet langer varieert volgens het aantal kinderen, maar voortaan de helft van de nalatenschap bedraagt voor alle kinderen samen. De andere helft is in principe het beschikbaar deel waarover u vrijer kunt beschikken, bijvoorbeeld via testament of schenking.

Daarnaast werden erfovereenkomsten mogelijk gemaakt sinds 2018. Families kunnen daardoor onder voorwaarden vooraf afspraken maken over schenkingen en evenwichten tussen kinderen. Dat kan relevant zijn bij nieuw samengestelde gezinnen of wanneer u na een scheiding kinderen uit verschillende relaties hebt.

Ook de positie van de langstlevende echtgenoot en het vruchtgebruik werd op bepaalde punten hervormd. In de praktijk betekent dit dat oude testamenten of regelingen van vóór 2018 niet altijd meer optimaal aansluiten bij uw huidige gezinssituatie.

Voor wie in scheiding ligt, is de les eenvoudig: vertrouw niet op oude documenten. Een testament van vóór uw relatiebreuk, een oud huwelijkscontract of een schenking zonder duidelijke bedoeling kan vandaag heel anders uitwerken dan u denkt.

Erfbelasting Vlaanderen: tarieven 2026 in detail

Wie zoekt naar erfbelasting Vlaanderen, zoekt meestal één van drie dingen: de tarieven, een concrete berekening of manieren om wettelijk minder te betalen. Hieronder vindt u het praktische overzicht.

In Vlaanderen werkt erfbelasting met progressieve tarieven. Hoe hoger het geërfde bedrag, hoe hoger de schijf waarop belasting wordt geheven. Bovendien hangt het tarief af van de verwantschap met de overledene.

Tarieven in rechte lijn en tussen partners

Voor erfenissen in rechte lijn — doorgaans kinderen, ouders en tussen echtgenoten of wettelijke samenwonenden — gelden in Vlaanderen volgens de gangbare tariefstructuur de volgende schijven:

Dit zijn de tarieven waar de meeste families mee te maken krijgen, zeker wanneer een woning en spaargeld naar kinderen vererven.

Tarieven voor broers en zussen

Voor broers en zussen gelden zwaardere tarieven:

Tarieven voor anderen en niet-verwanten

Voor anderen, zoals vrienden, verre familieleden, of vaak ook een stiefkind zonder adoptie, liggen de tarieven nog zwaarder:

Dat verschil is enorm. Net daarom is de juridische positie van stiefkinderen zo belangrijk. Wilt u weten hoe u een pluskind beter kunt beschermen, lees dan onze aparte gids over stiefkinderen en erfrecht.

Voorbeeld: berekening erfbelasting in Vlaanderen

Stel: een ouder laat een woning van €350.000 en spaargeld van €100.000 na. De totale nalatenschap bedraagt dan €450.000. Er zijn 2 kinderen, zonder langstlevende partner in beeld. Elk kind erft dus €225.000.

Per kind wordt de erfbelasting dan in principe als volgt berekend op basis van de schijven in rechte lijn:

• 3% op de eerste €50.000 = €1.500
• 9% op de volgende €175.000 = €15.750
• 27% op het gedeelte boven €250.000 = €0, want elk kind blijft onder €250.000

Belangrijk: in de praktijk kunnen de regels rond opsplitsing tussen roerend en onroerend vermogen, vrijstellingen of specifieke familiale omstandigheden de berekening beïnvloeden. Gebruik dit dus als werkvoorbeeld, niet als definitieve fiscale beslissing.

Vrijstellingen en gunstregimes

Een bekend voordeel in Vlaanderen is de vrijstelling van erfbelasting op de gezinswoning voor de langstlevende echtgenoot of wettelijke samenwonende. Dat maakt een groot verschil wanneer een van beide partners overlijdt tijdens het huwelijk. Maar let op: na scheiding of bij bepaalde samenlevingsvormen ligt dat anders.

Daarnaast bestaan er voor roerende goederen en specifieke familiale situaties beperkte vrijstellingen of verminderingen. De concrete invulling verandert soms, waardoor u best de recentste administratieve richtlijnen nakijkt.

Hoe erfbelasting beperken?

Volledig vermijden lukt niet altijd, maar wettelijk verlagen kan vaak wel. De klassieke technieken zijn:

• Schenking bij leven: vermogen al overdragen vóór overlijden;
• Bankgift voor geld en beleggingen;
• Sprong-generatie: rechtstreeks aan kleinkinderen schenken of nalaten om dubbele belasting over twee generaties te beperken;
• Testamentaire planning;
• Huwelijkscontract en bedingen correct afstemmen op uw gezinssituatie;
• vroeger werd ook vaak verwezen naar een duo-legaat, maar de fiscale behandeling daarvan is sterk gewijzigd en vergt actuele toetsing.

Voor een eerste simulatie kunt u gebruikmaken van rekentools zoals de erfbelastingcalculator van notaris.be of een simulator van Vlabel.

Woont u in Brussel of Wallonië, of bezit u vastgoed over de gewestgrenzen heen, dan gelden andere regels en tarieven. Bij internationale of interregionale situaties verwijzen we door naar onze pagina over internationaal erfrecht en naar onze bredere fiscale info op fiscaal recht.

Schenking bij leven: bankgift en onroerend goed

Een schenking bij leven is vaak de meest directe manier om erfbelasting later te beperken. In de context van scheiding is dat extra relevant: u wilt soms vermogen veilig naar kinderen doorschuiven, nog vóór een nieuwe gezinssituatie of overlijden de zaken complexer maakt.

Bankgift: hoe werkt het?

Een bankgift wordt in de praktijk gebruikt om geld of effecten te schenken zonder notariële akte. Meestal gebeurt dat via een bankoverschrijving, gecombineerd met een schriftelijk spoor dat bewijst dat het om een schenking gaat.

De klassieke procedure ziet er zo uit:

1. 1

   Overschrijving

   De schenker doet een overschrijving.
2. 2

   Documenten opstellen

   Er worden twee documenten of brieven opgesteld.
3. 3

   Bevestiging bedoeling & ontvangst

   Daarin bevestigt de schenker de bedoeling om te schenken en de begiftigde de ontvangst.
4. 4

   Datum vastleggen

   De datum wordt duidelijk vastgelegd.

Dat bijkomend document wordt vaak een pacte adjoint genoemd. Banken en vermogensbeheerders gebruiken daarvoor soms modeldocumenten. Er wordt online vaak gezocht naar de KBC modelbrief bankgift; die kan als praktische referentie nuttig zijn, maar controleer altijd of het model nog actueel is en past bij uw concrete situatie.

Registreren of niet?

Een bankgift kan in principe optioneel geregistreerd worden.

• Niet registreren: u betaalt op dat moment geen schenkbelasting, maar als de schenker overlijdt binnen de toepasselijke risicotermijn, kan de gift alsnog in de nalatenschap vallen en dus erfbelasting uitlokken.
• Wel registreren: u betaalt meteen schenkbelasting, maar dan is er in principe geen latere terugval in de nalatenschap voor die gift.

Voor roerende schenkingen in Vlaanderen wordt vaak verwezen naar een tarief van 3% in rechte lijn en tussen partners bij registratie, en hogere tarieven in andere gevallen.

De 3- of 5-jaarregel

De online zoekterm “3-5 jaar terugvalregel bankgift” toont hoe verwarrend dit onderwerp is. In essentie gaat het om de vraag: als u een niet-geregistreerde gift doet en daarna overlijdt, wanneer wordt die gift dan toch nog belast in de erfbelasting?

Die termijn en de bewijsproblematiek moeten uiterst nauwkeurig bekeken worden op basis van de actuele Vlaamse regels en overgangsregimes. Daarom is het belangrijk om datering, bewijsstukken en eventuele registratie professioneel te laten nakijken. Wie daar slordig mee omspringt, verliest vaak net het fiscale voordeel dat men wilde creëren.

Schenking van onroerend goed

Voor een schenking van onroerend goed is een notariële akte verplicht. U kunt een woning dus niet zomaar via een simpele overschrijving of brief schenken.

In Vlaanderen gelden voor onroerende schenkingen progressieve tarieven, met lagere tarieven in rechte lijn en veel zwaardere tarieven tussen niet-verwanten. Voor Brussel en Wallonië gelden andere tarieven.

Vaak wordt gewerkt met een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik. U schenkt dan bijvoorbeeld de blote eigendom aan uw kinderen, maar behoudt zelf het recht om het goed te gebruiken of de huurinkomsten te ontvangen. Dat kan civielrechtelijk en fiscaal interessant zijn, al moet de structuur correct uitgewerkt worden.

Handgift, bankgift of notariële schenking?

Kort samengevat:

• Handgift / bankgift: snel, goedkoop, geen notaris vereist voor roerende goederen, maar bewijs en fiscale opvolging zijn cruciaal;
• Notariële schenking: meer formeel, meer kost, maar veel meer rechtszekerheid;
• Onroerend goed: altijd notarieel.

Wie wil vermijden dat vermogen later twee keer zwaar belast wordt, kan ook aan een sprong-generatie schenking denken: meteen aan kleinkinderen geven in plaats van eerst aan de kinderen.

Testament: types, kosten en het Centraal Register

Na een scheiding is een testament vaak het snelste instrument om uw nalatenschap opnieuw af te stemmen op uw nieuwe realiteit. Zeker als uw oude testament nog uw echtgenoot vermeldt, of als u kinderen uit verschillende relaties hebt.

Eigenhandig testament

Een eigenhandig testament moet volledig zelf geschreven, gedateerd en ondertekend zijn. Dat is de goedkoopste vorm: in principe kost het opstellen zelf €0. Laat u het bij een notaris in bewaring geven, dan wordt vaak een bewaarkost aangerekend, bijvoorbeeld rond €25.

Een eenvoudig voorbeeld:

Dit is slechts een basisvoorbeeld. In de praktijk moet u opletten voor reserve van kinderen, onduidelijke formuleringen en strijdigheid met eerdere akten.

Nadeel van een eigenhandig testament: als het niet veilig wordt bewaard of niet wordt teruggevonden, biedt het weinig bescherming.

Notarieel testament

Een notarieel testament wordt verleden voor een notaris, met de vereiste vormvoorwaarden. Vaak wordt online een kostprijs genoemd tussen €500 en €1.500, afhankelijk van de complexiteit.

Voordelen:

• minder risico op vormfouten;
• correcte bewaring;
• betere uitvoerbaarheid;
• nuttig bij complexe gezinssituaties.

Internationaal testament en CRT

Er bestaat ook een internationaal testament volgens het Verdrag van Washington van 1973. Dat kan nuttig zijn bij buitenlandse elementen, al vervangt het niet alle conflictregels van het internationaal erfrecht.

Belangrijk is ook het Centraal Register van Testamenten (CRT). Notarissen registreren notariële testamenten normaal automatisch. Ook een eigenhandig testament kan via de notaris geregistreerd worden. Het register bewaart niet de inhoud, maar wel het bestaan en de bewaarplaats van het testament.

Na een scheiding is het verstandig om:

• oude testamenten uitdrukkelijk te herroepen;
• nieuwe begunstigden duidelijk te benoemen;
• buitenlandse of gemengde gezinssituaties apart te laten toetsen.

Begunstigingsclausules in verzekeringen

Niet alles verloopt via het klassieke erfrecht. Levensverzekeringen, groepsverzekeringen, pensioenproducten en een schuldsaldoverzekering werken vaak via een begunstigingsclausule. Daardoor kan geld buiten de nalatenschapslogica om naar een bepaalde persoon gaan.

Na een scheiding wordt dat vaak vergeten.

Er wordt vaak verwezen naar het onderscheid tussen:

• een begunstiging ten voordele van “mijn echtgenoot”;
• en een begunstiging ten voordele van “mijn man/vrouw [naam]”.

Bij de eerste formulering kan de ex-echtgenoot als begunstigde automatisch wegvallen bij echtscheiding (Verzekeringswet — Wet 4 april 2014 — samen met art. 299 oud BW). Bij de tweede, nominatieve formulering, is dat niet noodzakelijk zo. Dan kan uw ex dus nog altijd begunstigde blijven, zelfs als dat nooit uw bedoeling was.

Controleer daarom:

• uw levensverzekering;
• uw groepsverzekering en aanvullend pensioen;
• uw pensioenfonds, zie ook pensioen bij scheiding;
• uw schuldsaldoverzekering als één partner de woning overneemt.

Een wijziging gebeurt meestal via een schriftelijke aanvraag bij de verzekeraar. Voor meer diepgang leest u onze pagina over verzekeringen en begunstiging.

Schenkingen tussen echtgenoten: herroepelijk

Een bijzonder punt is dat schenkingen tussen echtgenoten in principe herroepelijk zijn op grond van artikel 1096 oud BW. Dat betekent dat de schenker een schenking tijdens het huwelijk in bepaalde gevallen eenzijdig kan herroepen.

Dat is vooral relevant bij scheiding. Wat ooit als liefdesgebaar werd gegeven, kan juridisch een heel andere status krijgen zodra de relatie eindigt.

Er bestaat wel een belangrijk aandachtspunt: schenkingen die vervat zitten in een huwelijkscontract kunnen anders behandeld worden en zijn niet automatisch op dezelfde manier herroepelijk.

Bij discussie over eerdere vermogensverschuivingen verwijzen we ook naar onze pagina over vermogen en verdeling.

Veelgestelde vragen

Lees verder