Echtscheiding

Mr. Chanel Ribas Colomar· · ·

Scheiding en het opmaken van een vermogensinventaris

Een scheiding is een emotionele beproeving, dat staat vast. Te midden van alle gevoelens van verdriet, onzekerheid en misschien zelfs opluchting, komt u onvermijdelijk voor een reeks praktische zaken te staan. Eén van de meest cruciale, en vaak onderschatte, stappen is het helder krijgen van uw financiële situatie. Het gaat hierbij niet alleen om de lopende rekeningen, maar om de volledige balans van al uw gezamenlijke en persoonlijke bezittingen en schulden. Het opmaken van een vermogensinventaris is dan een absolute noodzaak.

Dit proces van een vermogensinventaris kan overweldigend lijken. Veel mensen zien ertegenop, bang om financiële conflicten aan te wakkeren of simpelweg omdat het voelt als een complexe, tijdrovende taak. Toch is het een fundamentele stap die u helpt om met een gerust hart aan een nieuw hoofdstuk te beginnen. Een zorgvuldige bezittingen lijst vormt de basis voor een eerlijke en evenwichtige verdeling van uw gezamenlijke vermogen, ongeacht of u getrouwd was, wettelijk samenwoonde of feitelijk samenwoonde. Zonder een duidelijk overzicht van wat er is, wordt het bijna onmogelijk om tot goede afspraken te komen, wat later tot veel frustratie en extra kosten kan leiden.

Waarom is een vermogensinventaris zo essentieel bij een scheiding?

De belangrijkste reden om een gedetailleerde inventaris scheiding op te maken, is om transparantie te creëren. Zowel u als uw ex-partner moeten een volledig en accuraat beeld hebben van wat er verdeeld moet worden. Dit minimaliseert de kans op geschillen over verborgen activa of vergeten schulden. Een goede inventaris legt de fundering voor een efficiënte afwikkeling van de scheiding, of u nu kiest voor bemiddeling, een echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT) of een gerechtelijke procedure. Zeker bij complexe vermogens is de hulp van een gespecialiseerde advocaat cruciaal om alle fiscale en juridische aspecten correct in kaart te brengen. U vindt hierover meer informatie op onze expertise-pagina over vermogen.

De juridische context van de vermogensverdeling in België

In België hangt de wijze van vermogensverdeling nauw samen met uw burgerlijke staat en de afspraken die u eventueel heeft gemaakt.

1. Gehuwden:

   • Wettelijk stelsel: Dit is het standaardstelsel als u geen huwelijkscontract heeft laten opmaken. Het wettelijk stelsel (art. 2.3.12 BW) bestaat uit drie vermogens: twee eigen vermogens (één voor elke echtgenoot) en één gemeenschappelijk vermogen (art. 2.3.16 BW). Alle goederen die vóór het huwelijk eigendom waren, en alle erfenissen of schenkingen die tijdens het huwelijk ontvangen werden, blijven eigen goederen (art. 2.3.17 BW). Goederen die u gezamenlijk of individueel heeft verworven tijdens het huwelijk uit beroepsinkomsten, behoren tot het gemeenschappelijk vermogen (art. 2.3.22 BW). De vermogensinventaris moet dus een duidelijke scheiding maken tussen deze drie vermogens.
   • Huwelijkscontract: Indien u een huwelijkscontract heeft afgesloten, gelden de daarin gemaakte afspraken. Dit kan bijvoorbeeld een stelsel van zuivere scheiding van goederen zijn (art. 2.3.61 BW), waarbij er in principe geen gemeenschappelijk vermogen is, of een algehele gemeenschap, die uiterst zeldzaam is en altijd via notariële akte tot stand komt. De inventarisatie volgt dan de regels van uw specifieke contract.

2. Wettelijk samenwonenden: De wettelijke samenwoning (art. 1475 oud BW) wordt geregeld door de Wet op de Wettelijke Samenwoning. Goederen van wettelijk samenwonenden worden vermoed onverdeeld te zijn (art. 1478 oud BW), tenzij het tegendeel bewezen wordt. Er is dus geen sprake van een gemeenschappelijk vermogen zoals bij gehuwden in het wettelijk stelsel. De inventarisatie richt zich hier op het bewijs van eigendom voor elk goed en de vaststelling van eventuele onverdeeldheden.

3. Feitelijk samenwonenden: Voor feitelijk samenwonenden bestaat er geen wettelijk kader voor de vermogensverdeling. Dit betekent dat de verdeling volledig gebaseerd is op de feitelijke situatie, eventueel aangevuld met afspraken die op voorhand zijn gemaakt. De bezittingen lijst is hier des te belangrijker om te bepalen wie wat heeft ingebracht, wie welke kosten heeft gedragen, en wat eventueel onverdeeld is gebleven.

In alle gevallen geldt dat een grondige inventaris scheiding de basis vormt voor de uiteindelijke vereffening-verdeling, het proces waarbij de gezamenlijke bezittingen en schulden worden verdeeld. Dit kan minnelijk via een notaris gebeuren of, indien nodig, via een gerechtelijke vereffening-verdeling (art. 1207 Ger.W.) voor de familierechtbank van het arrondissement. Advocaten in steden zoals Gent, Antwerpen of Hasselt, ervaren dagelijks hoe een gedegen voorbereiding in dit stadium latere conflicten kan voorkomen.

Wat moet u allemaal opnemen in uw vermogensinventaris?

Een complete vermogensinventaris is meer dan alleen een lijst van bankrekeningen. Het omvat alles van de kleinste tot de grootste waarde, zowel positieve als negatieve saldi.

1. Onroerende goederen

Dit zijn vaak de grootste activa. Denk aan:

• De gezinswoning (en eventueel het huurrecht, zie art. 215 oud BW).
• Eventuele tweede verblijven, appartementen of vakantiewoningen, bijvoorbeeld aan de kust bij Oostende.
• Gronden, bouwpercelen.
• Garageboxen of bergingen.

Voor elk onroerend goed dient u de volgende informatie te verzamelen:

• Eigendomsakten.
• Waardebepalingen (schattingen) door experts.
• Kadastrale inkomens.
• Lopende hypothecaire leningen: saldo, maandelijkse aflossingen, looptijd.
• Verbouwingskosten en eventuele facturen van uitgevoerde werken (vooral belangrijk bij eigen goederen die met gemeenschappelijke middelen zijn verbeterd).
• Aan wie het eigendom toebehoort (één partner, beide partners in onverdeeldheid).
• Is het onroerend goed aangekocht vóór het huwelijk/samenwonen, of tijdens? Is er sprake van een erfenis of schenking?

Lees ook ons artikel over Scheiding en mede-eigendom: Complexe vastgoedsituaties.

2. Roerende goederen

Dit is een brede categorie en omvat alles wat niet onroerend is. Hierbij is detail cruciaal.

• Bankrekeningen: Spaarrekeningen, zichtrekeningen, beleggingsrekeningen, effectenrekeningen. Verzamel afschriften van de afgelopen 3 tot 5 jaar om transacties en saldi te kunnen reconstrueren.
• Waardepapieren en beleggingen: Aandelen, obligaties, beleggingsfondsen, crypto-activa. Zelfs Scheiding en crypto: Digitaal vermogen verdelen wordt steeds relevanter.
• Voertuigen: Auto's, motoren, boten, fietsen van aanzienlijke waarde. Kentekenbewijzen en aankoopfacturen zijn hierbij belangrijk.
• Inboedel: Meubelen, kunst, antiek, elektronica, juwelen, verzamelingen. Dit is vaak een conflictgevoelig punt. Een gedetailleerde lijst met foto's en eventuele aankoopfacturen kan helpen. Overweeg een taxatie bij objecten van hoge waarde.
• Dieren: Hoewel dieren geen voorwerpen meer zijn (art. 3.39 BW Boek 3), moeten ze wel in de inventaris opgenomen worden voor hun economische waarde en eventuele emotionele waarde. Kinderen en twee huisdieren: Verdeling en omgang is hierbij relevant.
• Contant geld: Hoewel lastig te bewijzen, moet contant geld (indien aanwezig in aanzienlijke bedragen) ook meegenomen worden.

3. Bedrijfsaandelen en ondernemingen

Indien één of beide partners een eigen onderneming hebben of aandelen bezitten in een vennootschap, wordt de situatie complex.

• Aandelen in een naamloze vennootschap (NV) of besloten vennootschap (BV).
• Eenmanszaken, vrij beroep.
• Waardebepaling door een gespecialise accountant of bedrijfsrevisor is vaak noodzakelijk.
• Scheiding en familiebedrijf: Complexe verdeling belicht de specifieke uitdagingen hiervan.

4. Schulden

De inventaris scheiding moet ook een duidelijk overzicht geven van alle schulden, zowel gezamenlijke als persoonlijke.

• Hypothecaire leningen (zie onroerende goederen).
• Persoonlijke leningen en kredieten.
• Consumptiekredieten, kredietkaarten.
• Autoleningen.
• Schulden bij de FOD Financiën (belastingen).
• Openstaande facturen (bv. energiefacturen, medische kosten).
• Schulden aan familie of vrienden.
• Overzicht van de [Centrale voor Kredieten aan Particulieren].

5. Pensioenrechten en verzekeringen

Vergeet niet om pensioenrechten en levensverzekeringen mee te nemen.

• Groepsverzekeringen, VAPZ (Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen), IPT (Individuele Pensioentoezegging).
• Levensverzekeringen, schuldsaldoverzekeringen.
• Een advocaat kan u hierbij wegwijs maken en de waarde bepalen die in de verdeling moet worden opgenomen. Meer informatie hierover vindt u in ons artikel Scheiding en pensioenrechten: VAPZ en IPT.

6. Overige activa

• Openstaande vorderingen (bv. geld dat anderen u verschuldigd zijn).
• Intellectuele eigendomsrechten.
• Erfenissen of schenkingen die u nog moet ontvangen.

Klaar om uw echtscheiding te starten?

Wij begeleiden u stap voor stap door het volledige proces — snel, betaalbaar en zonder conflict.

Hoe maakt u een gedetailleerde bezittingen lijst?

Het opmaken van een vermogensinventaris is een gestructureerd proces. Hier zijn enkele praktische stappen:

1. Begin vroegtijdig: Wacht niet tot het laatste moment. Start met inventariseren zodra de beslissing tot scheiding valt. Dit geeft u de tijd om alles rustig te verzamelen.
2. Verzamel documenten: Dit is de basis. Denk aan:
   • Bankafschriften (minimaal de laatste 3 jaar, liefst vanaf het begin van uw relatie of huwelijk).
   • Eigendomsakten van onroerende goederen.
   • Facturen van grote aankopen (auto's, meubelen, kunst).
   • Leningsovereenkomsten.
   • Aangiftes personenbelasting van de afgelopen jaren.
   • Huwelijkscontract (indien van toepassing).
   • Schenkingsaktes en bewijzen van erfenissen.
3. Maak lijsten en categorieën: Verdeel uw bezittingen en schulden in logische categorieën (onroerend, roerend, schulden, etc.). Gebruik een spreadsheet of een checklist om overzicht te houden.
4. Waardebepaling: Sommige zaken hebben een duidelijke waarde (bankrekeningen), andere niet. Voor onroerende goederen en waardevolle inboedel (kunst, antiek) kan een onafhankelijke schatter of expert nodig zijn.
5. Communiceer met uw partner: Idealiter werkt u samen met uw partner aan deze inventaris. Dit bevordert de transparantie en kan conflicten voorkomen. Indien dit niet mogelijk is, verzamelt u de informatie die voor u toegankelijk is.
6. Schakel professionele hulp in: Een advocaat, notaris of bemiddelaar kan u begeleiden bij het opstellen van een correcte en volledige inventaris scheiding. Zij kennen de juridische vereisten en kunnen helpen bij de waardering van complexe activa. Zij kunnen ook controleren of alle verplichtingen zijn nagekomen en of er geen zaken over het hoofd worden gezien. Bijvoorbeeld in Mechelen of Leuven, zijn er advocaten met jarenlange expertise op dit vlak.

Veelgestelde vragen over de vermogensinventaris bij scheiding

Moet ik een vermogensinventaris opstellen als ik via bemiddeling scheid?

Ja, zeker. Ook bij bemiddeling is een volledige vermogensinventaris de basis voor een eerlijke verdeling. De bemiddelaar zal u hierin begeleiden. Goede bemiddeling is cruciaal voor een vlotte afwikkeling, zoals benadrukt in Conflictbeheersing tijdens scheidingsonderhandelingen.

Wat als mijn partner weigert mee te werken aan de inventaris?

Dit is een veelvoorkomend probleem. In een gerechtelijke procedure kan de familierechtbank van het arrondissement uw partner dwingen om informatie te verschaffen. Een advocaat kan hierbij helpen en de nodige stappen ondernemen, zoals het vorderen van communicatie van documenten. Zonder medewerking kan de vereffening-verdeling aanzienlijk vertragen.

Zijn er kosten verbonden aan het opmaken van een vermogensinventaris?

Ja, er kunnen kosten zijn voor het inschakelen van experts (schatters, accountants) en voor de juridische begeleiding van een advocaat of notaris. Deze kosten wegen echter vaak niet op tegen de potentiële verliezen en conflicten die kunnen ontstaan door een onvolledige of incorrecte inventaris.

Hoe ver terug in de tijd moet ik gaan voor de inventarisatie?

Bij gehuwden in het wettelijk stelsel is de relevantieperiode vaak vanaf het moment van het huwelijk. Bij wettelijk samenwonenden is dit vanaf het moment van de wettelijke samenwoning. Voor feitelijk samenwonenden kan dit de hele duur van de relatie betreffen, afhankelijk van de aard van de goederen. Voor bankafschriften is 3 tot 5 jaar vaak een goed startpunt om transacties te reconstrueren, maar langer kan nodig zijn als er twijfel is over de herkomst van gelden of het bestaan van bepaalde schulden.

Wat gebeurt er met de inboedel als we het niet eens worden over de verdeling?

Als u er niet in slaagt om de inboedel minnelijk te verdelen, kan de zaak voor de familierechtbank van het arrondissement worden gebracht. De rechter kan dan beslissen over de verdeling, eventueel na taxatie. Dit is echter vaak een lang en kostbaar proces, dus een minnelijke schikking is altijd te verkiezen.

De rol van de advocaat en bemiddelaar

Of u nu kiest voor een echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT) of een echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting (EOO), de vermogensinventaris is de spil waar alles om draait. Bij een EOT moet u immers een gedetailleerde regelingsakte opstellen die alle wederzijdse vermogensrechten bevat (art. 1287 Ger.W.). Deze akte is het resultaat van de inventarisatie en de onderhandelingen.

Een gespecialiseerde advocaat in bijvoorbeeld Kortrijk of Sint-Niklaas kan u door dit hele proces leiden. Hij of zij zorgt ervoor dat alle juridische aspecten correct worden afgehandeld, beschermt uw belangen en helpt u om tot een eerlijke en evenwichtige regeling te komen. Een bemiddelaar kan een brug slaan tussen u en uw partner om tot gezamenlijke afspraken te komen, vaak resulterend in een ouderschapsovereenkomst en een vermogensregeling.

Denk eraan dat een scheiding een keerpunt is, en een correcte financiële afwikkeling is essentieel voor een nieuwe start. De tijd en energie die u investeert in het opmaken van een grondige vermogensinventaris, zult u later dubbel en dwars terugverdienen aan gemoedsrust en het voorkomen van toekomstige geschillen.

Conclusie

De scheiding en het opmaken van een vermogensinventaris is een fundamentele stap in het proces van een scheiding. Het is een gedetailleerde bezittingen lijst die niet alleen een overzicht geeft van uw activa en passiva, maar ook de basis vormt voor een eerlijke en transparante verdeling van uw gezamenlijk vermogen. Hoewel de taak complex kan lijken, is de investering in tijd en eventueel professionele hulp de moeite waard. Een zorgvuldig uitgevoerde inventaris scheiding voorkomt niet alleen toekomstige conflicten, maar geeft u ook de financiële duidelijkheid die u nodig heeft om met vertrouwen een nieuw hoofdstuk in uw leven te beginnen.

Bij LawBase staan we klaar om u te begeleiden bij elke stap van dit proces. Onze advocaten hebben de expertise om u te ondersteunen bij het opstellen van een volledige en juridisch correcte vermogensinventaris, en u te adviseren over de verdeling van uw vermogen in overeenstemming met de Belgische wetgeving. Neem contact met ons op voor een persoonlijk gesprek.

Lees ook:

• Onderlinge overeenkomst versus gerechtelijke scheiding
• Scheiding en renovatiewerken: Investering terugvorderen
• Scheiding en schuldbemiddeling: Wanneer nodig?

Gerelateerde onderwerpen:

Lees ook deze artikelen