Wat er in een regelingsakte moet staan

De regelingsakte regelt uw vermogen: wie wat krijgt, wat er met de woning gebeurt, hoe de schulden verdeeld worden en wat er gebeurt als een van u overlijdt vóór het vonnis in kracht van gewijsde gaat (art. 1287 Ger.W.).

De familierechtelijke overeenkomst regelt de mensen: het gezag en het recht op persoonlijk contact, de bijdrage in de kosten van de kinderen en de eventuele uitkering tussen u beiden. Sinds de opheffing van 1° zijn dat drie punten, geen vier (art. 1288 Ger.W.).

Beide overeenkomsten moeten volledig zijn vóór de neerlegging. Het verzoekschrift verwijst er op straffe van nietigheid naar (art. 1288bis Ger.W.).

De procedure verloopt schriftelijk zolang de rechtbank geen persoonlijke verschijning beveelt (art. 1289 Ger.W.).

De gevolgen treden niet op één moment in: ten aanzien van uw goederen vanaf de neerlegging, ten aanzien van uw persoon vanaf het in kracht van gewijsde gaan, ten aanzien van derden pas vanaf de melding op de huwelijksakte (art. 1304 Ger.W.).

Hieronder staat elk van die punten volledig uitgewerkt, met de wettekst en met wat er in de praktijk misgaat.

Een regelingsakte is de schriftelijke overeenkomst waarin twee echtgenoten die door onderlinge toestemming uit de echt willen scheiden, hun vermogensrechtelijke verhoudingen vooraf vastleggen. Zij vormt samen met de familierechtelijke overeenkomst het geheel dat als bijlage bij het verzoekschrift gaat.

In de volksmond heet dat geheel een «echtscheidingsconvenant». Dat woord komt uit het Nederlandse recht en staat nergens in de Belgische wet. Belgische rechtbanken en griffies werken met twee onderscheiden stukken: de overeenkomst van art. 1287 Ger.W. over de wederzijdse rechten en de overeenkomst van art. 1288 Ger.W. over de kinderen en de onderlinge uitkering. Wie één ongedeeld «convenant» neerlegt, mist het onderscheid dat de wet zelf maakt en riskeert dat een van beide luiken onvolledig blijft.

Een tweede misvatting is dat de rechtbank de akte «goedkeurt» in de zin dat zij fouten rechtzet. Dat doet zij niet. De familierechtbank spreekt de echtscheiding uit op grond van wat er in de neergelegde overeenkomsten staat. Zij vult niets aan en verbetert niets. Wat vergeten is, blijft vergeten, en moet nadien opnieuw geregeld worden, in het beste geval bij aanvullende overeenkomst en in het slechtste geval via een nieuwe procedure.

Een derde misvatting betreft de woning. Veel modellen bevatten de zin dat de echtgenoot die de woning overneemt, daarvan «vanaf heden eigenaar» wordt. Dat kan een onderhandse akte niet bewerkstelligen. Zakelijke rechten op onroerende goederen worden pas overgedragen door een authentieke akte; art. 3.31, § 1 BW neemt enkel vonnissen, authentieke akten en erkende onderhandse akten ter overschrijving aan. Tot aan het verlijden van de notariële akte blijft het goed in onverdeeldheid.

De regelingsakte: uw vermogen

Hier komen de onroerende goederen, de banktegoeden, de voertuigen, de inboedel, de levensverzekeringen, de groepsverzekering, de openstaande leningen en de belastingschulden aan bod. Art. 1287 Ger.W. draagt de echtgenoten op hun wederzijdse rechten «waaromtrent zij vrijelijk een vergelijk kunnen treffen» te regelen vóór de neerlegging. De akte legt ook vast wat er gebeurt bij overlijden hangende de procedure.

De familierechtelijke overeenkomst: de kinderen en de uitkering

Art. 1288 Ger.W. somt drie punten op. Het gezag en het recht op persoonlijk contact, zowel tijdens de procedure als na de echtscheiding. De bijdrage van elke ouder in het levensonderhoud, de opvoeding en de passende opleiding van de kinderen. En het bedrag van de eventuele uitkering tussen de echtgenoten, met de formule voor de aanpassing daarvan.

Het verzoekschrift: de sleutel naar de rechtbank

Art. 1288bis Ger.W. beschrijft het gezamenlijke verzoekschrift dat ter griffie van de rechtbank van eerste aanleg wordt neergelegd. Het verzoekschrift verwijst op straffe van nietigheid naar de bijgevoegde overeenkomsten, bevat een origineel én een afschrift, en gaat vergezeld van de stukken per echtgenoot en per kind voor zover die niet uit de DABS of het bevolkings- of vreemdelingenregister blijken.

Art. 230 oud BW — de grondslag

De echtgenoten kunnen door onderlinge toestemming uit de echt scheiden volgens de voorwaarden van deel IV, boek IV, hoofdstuk XI, afdeling 2 Ger.W. Het artikel doet zelf niets meer dan doorverwijzen. Wie op zoek gaat naar de inhoudelijke regels in het Burgerlijk Wetboek, vindt ze daar niet.

Art. 1287 Ger.W. — de voorafgaande regeling

De echtgenoten regelen vooraf hun wederzijdse rechten. Vooraf betekent hier: vóór de neerlegging, niet tijdens de procedure. Zij kunnen een boedelbeschrijving laten opmaken; de wet gebruikt «kunnen», niet «moeten».

In dezelfde akte moeten zij vaststellen wat zij zijn overeengekomen over de uitoefening van de rechten bedoeld in de artikelen 4.17, 4.18, eerste en tweede lid, 4.20 en 4.147 BW, voor het geval één van hen overlijdt vóórdat het vonnis of arrest dat de echtscheiding uitspreekt in kracht van gewijsde is gegaan. Die opsomming is limitatief. Een clausule waarin partijen «alle rechten krachtens Boek 4 BW» afstaan, gaat verder dan de wet toelaat.

Gaat het over onroerende goederen, dan moet een letterlijk uittreksel van de akte worden overgeschreven op het bevoegde kantoor van de Algemene Administratie van de Patrimoniumdocumentatie van het rechtsgebied waar de goederen liggen, op de wijze en binnen de termijnen van art. 3.31 BW.

Art. 1288 Ger.W. — de drie punten over de personen

Het oorspronkelijke 1° is opgeheven. Er blijven dus drie verplichte punten over, geen vier.

2° — het gezag over de persoon en het beheer van de goederen van de kinderen en het recht op persoonlijk contact zoals bedoeld in art. 374, § 1, vierde lid oud BW, voor de minderjarige, ongehuwde en niet-ontvoogde gemeenschappelijke kinderen, de kinderen die zij samen hebben geadopteerd en de kinderen van de een die de ander heeft geadopteerd, zowel tijdens de procedure als na de echtscheiding. Beide periodes moeten dus geregeld zijn.

3° — de bijdrage van elk van beide echtgenoten in het levensonderhoud, de opvoeding en de passende opleiding van die kinderen.

4° — het bedrag van de eventuele uitkering tussen de echtgenoten, tijdens de procedure en na de echtscheiding, de formule voor de eventuele aanpassing van die uitkering aan de kosten van levensonderhoud, de omstandigheden waaronder dat bedrag na de echtscheiding kan worden herzien en de nadere bepalingen ter zake — dan wel het feit dat men van die uitkering afstand doet.

Sinds 8 april 2024 geldt daarnaast dat een overeenkomst die betrekking heeft op een minderjarig kind aangeeft op welke wijze rekening is gehouden met het belang van het kind. Een generieke zin dat «het belang van het kind vooropstaat» voldoet niet: de akte moet aangeven op welke wijze, dus met de concrete elementen die tot de gekozen regeling hebben geleid.

Art. 1288bis Ger.W. — de neerlegging

Een gezamenlijk verzoekschrift, neergelegd ter griffie van de rechtbank van eerste aanleg, dat op straffe van nietigheid verwijst naar de als bijlage opgenomen overeenkomsten van art. 1287 en 1288 en in voorkomend geval naar de boedelbeschrijving van art. 1287, tweede lid.

Een origineel én een afschrift. Het origineel wordt ondertekend door beide echtgenoten of door ten minste één advocaat of notaris.

Voor zover de gegevens niet beschikbaar zijn in de DABS of in het bevolkings- of vreemdelingenregister, voegt de verzoekende partij per echtgenoot en per kind toe: een bewijs van identiteit, een bewijs van nationaliteit, een bewijs van de actuele verblijfplaats indien die afwijkt van het register en in voorkomend geval van de gewone verblijfplaats in België sinds meer dan drie maanden, uittreksels van de geboorteakten van de kinderen, en een uittreksel van de laatste huwelijksakte.

Art. 1289 Ger.W. — schriftelijk, tenzij

De procedure verloopt schriftelijk wanneer de persoonlijke verschijning niet wordt bevolen. De familierechtbank kan die verschijning steeds bevelen, ambtshalve of op vraag van het openbaar ministerie of van een partij. Wordt zij bevolen en verschijnt een partij niet, dan wordt de zaak naar de algemene rol verwezen. De vroegere bevestigingszitting van art. 1294 bestaat niet meer; modellen die daar nog naar verwijzen, zijn achterhaald.

Art. 1304 Ger.W. — drie verschillende momenten

Dit artikel wordt zelden uitgelegd, en het is precies waar in de praktijk misverstanden over ontstaan. De echtscheiding werkt niet op één datum door.

Ten aanzien van de goederen heeft zij gevolg vanaf de dag van de neerlegging van het verzoekschrift. Wat een van beiden ná de neerlegging verwerft of verliest, valt dus buiten de te verdelen massa.

Ten aanzien van de persoon heeft zij gevolg vanaf de dag waarop de beslissing in kracht van gewijsde gaat. Pas dan bent u niet langer gehuwd en kunt u opnieuw huwen.

Ten aanzien van derden heeft zij pas gevolg vanaf de melding op de huwelijksakte. Zolang die melding niet gebeurd is, mag een bank, een verzekeraar of een verhuurder u nog als gehuwd beschouwen.

Art. 1321 Ger.W. — het luik kinderen

Bevat uw akte een bijdrage in de kosten van de kinderen, dan gelden daarbovenop de vereisten van art. 1321 Ger.W.: het bedrag moet verantwoord worden en de akte moet de loonmachtiging en DAVO vermelden. Die regeling staat volledig uitgewerkt op wat er in een ouderschapsovereenkomst moet staan.

Stap 1. De inventaris van uw situatie

Alles begint met een volledig beeld: welke goederen zijn er, onder welk huwelijksvermogensstelsel bent u gehuwd, welke schulden lopen er, en zijn er minderjarige of behoeftige meerderjarige kinderen. De EOT-tool loopt die inventaris met u door in een reeks vragen en zet uw antwoorden meteen om in de juiste clausules; het ontwerp nalezen kost niets.

Stap 2. Het huwelijksvermogensstelsel vaststellen

Zonder huwelijksovereenkomst bent u gehuwd onder het wettelijk stelsel. Bestaat er een notariële huwelijksovereenkomst, dan bepaalt die het stelsel. Dat onderscheid stuurt de hele akte: bij scheiding van goederen is er geen gemeenschap te verdelen maar wel mogelijk een onverdeeldheid, en dan zijn andere formuleringen nodig.

Stap 3. De regelingsakte opstellen

Goed voor goed en schuld voor schuld. Bij een onroerend goed hoort daar altijd de vaststelling bij dat het goed in onverdeeldheid blijft tot aan de overdracht of de afstand van de zakelijke rechten bij notariële akte.

Stap 4. De familierechtelijke overeenkomst opstellen

Verblijf, gezag, contact, bijdrage in de kosten en buitengewone kosten, telkens voor de periode tijdens de procedure én voor de periode nadien. Daarbij hoort de motivering over het belang van het kind.

Stap 5. Het verzoekschrift en de stukken

Het verzoekschrift verwijst uitdrukkelijk naar de bijlagen. De stukkeninventaris wordt opgebouwd per echtgenoot en per kind, en beperkt zich tot wat niet uit de registers blijkt.

Stap 6. Ondertekenen en neerleggen

Het origineel wordt ondertekend, het afschrift gaat mee. De neerlegging gebeurt ter griffie van de bevoegde rechtbank van eerste aanleg. Vanaf die dag lopen de vermogensrechtelijke gevolgen (art. 1304 Ger.W.).

Stap 7. De uitspraak en de melding

De rechtbank behandelt de zaak schriftelijk, tenzij zij de verschijning beveelt. Na het vonnis volgt de melding op de huwelijksakte. Pas dan werkt de echtscheiding tegenover derden.

De identificatie van de partijen en het huwelijk

Naam, geboortedatum en -plaats, woonplaats, de datum en plaats van het huwelijk en het toepasselijke huwelijksvermogensstelsel. Dit lijkt een formaliteit, maar de griffie controleert het tegen de huwelijksakte.

De vermogensregeling

De verdeling van roerende en onroerende goederen, met per goed de gekozen oplossing: verkoop aan een derde, overname door een van beiden, of voortgezette onverdeeldheid. Telkens met de vermelding dat de overdracht van zakelijke rechten via de notaris verloopt.

De schulden

Wie welke schuld draagt, en of de bank daarmee instemt. Een interne verdeelafspraak bindt de kredietinstelling niet: die blijft beide kredietnemers aanspreken zolang er geen ontslag uit hoofdelijkheid is.

De regeling bij overlijden hangende de procedure

De uitdrukkelijke regeling van art. 1287, derde lid Ger.W. over de rechten van art. 4.17, 4.18 eerste en tweede lid, 4.20 en 4.147 BW. Vergeet daarbij art. 4.147, § 4, derde lid niet: dat bepaalt dat de afspraak uitwerking heeft vanaf de ondertekening en niet pas vanaf de neerlegging.

Het gezag en het verblijf van de kinderen

Voor de periode tijdens de procedure en voor de periode nadien, met de vakantieregeling en de regeling voor feestdagen.

De bijdrage in de kosten van de kinderen

Het bedrag, de indexeringsformule, de verdeelsleutel voor buitengewone kosten en de overlegtermijn daarvoor. Bij minderjarige kinderen komen daar de vermeldingen over loonmachtiging en DAVO bij.

De uitkering tussen de echtgenoten

Het bedrag tijdens en na de procedure, de aanpassingsformule, de herzieningsmogelijkheden — of de uitdrukkelijke afstand, met de vermelding dat de rechter die afstand niet kan herzien.

De fiscale afspraken

Wie de gezamenlijke aanslagen draagt of de teruggaven ontvangt, en hoe u omgaat met een invordering die de administratie lastens beide echtgenoten kan doen (art. 10 WMGI) of lastens de feitelijk gescheiden echtgenoot (art. 9 WMGI).

Voordelen

De procedure verloopt schriftelijk zolang de rechtbank geen verschijning beveelt, wat tijd bespaart.

U bepaalt zelf de inhoud: de rechtbank beoordeelt geen schuldvraag en herverdeelt niets op eigen initiatief.

De kosten liggen aanzienlijk lager dan bij een betwiste procedure, omdat er geen conclusierondes zijn.

De afspraken over de kinderen zijn door de ouders zelf gemaakt en worden daardoor beter nageleefd.

De vermogensrechtelijke gevolgen lopen al vanaf de neerlegging, zodat er snel duidelijkheid is (art. 1304 Ger.W.).

Nadelen

Alles moet volledig zijn vóór de neerlegging; de rechtbank vult niets aan.

Een verzoekschrift dat niet naar de bijlagen verwijst, is nietig (art. 1288bis Ger.W.).

Een vergeten aanpassingsformule bevriest de uitkering voorgoed op het oorspronkelijke bedrag.

Sluit u de herziening van de uitkering uit, dan kan de rechter later niet meer bijsturen, ook niet bij ziekte of werkloosheid.

Bij een onroerend goed volgt er hoe dan ook een notariële akte, met eigen kosten en een eigen tijdlijn.

Een regelingsakte bevat vier soorten geldstromen, en het loont om ze uit elkaar te houden.

De vermogensverdeling

Dit is een eenmalige afrekening: de opleg bij een overname, de opbrengst bij een verkoop, de verdeling van spaargelden. Deze bedragen zijn geen onderhoudsgeld en volgen geen index.

De bijdrage in de kosten van de kinderen

Een maandelijks bedrag, dat van rechtswege wordt aangepast aan het indexcijfer van de consumptieprijzen (art. 203quater, § 1 oud BW). Daarnaast staan de buitengewone kosten, die per definitie niet in het maandbedrag zitten en volgens een afgesproken sleutel worden verdeeld.

De uitkering tussen de echtgenoten

Hier ontstaat de indexering niet van rechtswege. De formule moet uitdrukkelijk in de akte staan (art. 1288, eerste lid, 4° Ger.W.). Neemt u er geen op, dan blijft het bedrag nominaal gelijk, hoe lang de uitkering ook loopt.

De kosten van de procedure

Het rolrecht en de bijdrage aan het fonds voor juridische tweedelijnsbijstand betaalt u rechtstreeks aan de rechtbank. Bij een onroerend goed komt het ereloon en het verdeelrecht van de notaris daarbij. Die bedragen staan los van het opstellen van de akte.

De EOT-tool levert u vier concrete stukken op.

Een regelingsakte met uw goederen, schulden en de correcte onverdeeldheidsclausule bij een onroerend goed.

Een familierechtelijke overeenkomst met de drie punten van art. 1288 Ger.W., inclusief de aanpassingsformule en de motivering over het belang van het kind.

Een gezamenlijk verzoekschrift dat uitdrukkelijk naar de bijlagen verwijst, met de stukkeninventaris per echtgenoot en per kind.

Dezelfde stukken in Word en in pdf, zodat u ze kunt ondertekenen en neerleggen.

De prijs bedraagt €599,00 excl. btw (€724,79 incl. btw), verhoogd met 100 euro excl. btw (€121,00 incl. btw) wanneer er een onroerend goed in het dossier zit, en met eenzelfde module wanneer er kinderen zijn. Het ontwerp nalezen vóór betaling kost niets.

De akte legt een bedrag vast, maar zegt niet hoe u aan dat bedrag komt. In de Belgische praktijk wordt de bijdrage voor de kinderen begroot volgens de methode Hobin, die de open criteria van art. 203, § 1 oud BW concreet invult op basis van de middelen van beide ouders, de kost van het kind en de verblijfsregeling.

U berekent dat bedrag met de alimentatiecalculator; de volledige rekenregel staat op zo berekenen wij de onderhoudsbijdrage. Neem het resultaat daarna over in punt 3° van uw familierechtelijke overeenkomst.

Voor de aanpassingsformule van de uitkering tussen echtgenoten gebruikt u de indexatiecalculator, die naast de berekening ook modelclausules oplevert.

De punten 2° en 3° van art. 1288 Ger.W. — het gezag en het contact, en de bijdrage voor de kinderen — kunnen na de echtscheiding worden herzien door de bevoegde rechter wanneer nieuwe omstandigheden buiten de wil van de partijen hun toestand of die van de kinderen ingrijpend wijzigen.

De uitkering van 4° kan de rechter verhogen, verminderen of afschaffen bij nieuwe omstandigheden onafhankelijk van de wil van de partijen waardoor het bedrag niet meer is aangepast — tenzij de partijen uitdrukkelijk het tegenovergestelde zijn overeengekomen. Dat «tenzij» is een echte keuze die u bewust maakt bij het opstellen.

Bij overeenkomsten als bedoeld in art. 1288, eerste lid, 2° of 3° blijft de zaak op de rol ingeschreven na de uitspraak. Partijen kunnen bij nieuwe omstandigheden binnen vijftien dagen de zaak opnieuw voor dezelfde rechtbank brengen, bij schriftelijk verzoek neergelegd bij of gericht aan de griffie; die omstandigheden staan op straffe van nietigheid omschreven in de conclusies of in het verzoek.

Wilt u louter een detail bijstellen waarover u het eens bent, dan kunt u een aanvullende overeenkomst opstellen. Raakt die aan het gezag, het verblijf of de bijdrage voor de kinderen, dan legt u ze best ter bekrachtiging voor aan de familierechtbank, zodat zij een uitvoerbare titel oplevert.

1. Het verzoekschrift verwijst niet naar de bijlagen

Dit is de meest voorkomende reden waarom een dossier terugkomt. Art. 1288bis Ger.W. sanctioneert het gebrek met nietigheid, en de griffie ziet het meteen.

2. De periode tijdens de procedure is niet geregeld

Art. 1288, 2° en 4° Ger.W. eist een regeling voor beide periodes. Wordt enkel de toestand na de echtscheiding geregeld, dan blijft er een gat tussen de neerlegging en het vonnis.

3. Een clausule gaat verder dan de wet toelaat

Een afstand van erfrechten die ruimer is dan art. 4.17, 4.18 eerste en tweede lid, 4.20 en 4.147 BW overschrijdt wat art. 1287, derde lid Ger.W. toestaat.

4. De onroerendgoedclausule veronderstelt een overdracht

Ontbreekt de vaststelling dat het goed in onverdeeldheid blijft tot aan de notariële akte, dan strookt de akte niet met art. 3.31, § 1 BW.

5. De rechtbank beveelt toch de verschijning

Art. 1289 Ger.W. laat dat steeds toe, ambtshalve of op vraag van het openbaar ministerie of van een partij. Verschijnt u dan niet, dan wordt de zaak naar de algemene rol verwezen en verliest u de winst van de schriftelijke behandeling.

Wat als een van ons van gedacht verandert vóór het vonnis?

De onderlinge toestemming veronderstelt een blijvend akkoord. Valt dat akkoord weg vóór de uitspraak, dan kan de procedure niet worden voortgezet als een echtscheiding door onderlinge toestemming. Wie toch wil scheiden, moet dan de weg van de onherstelbare ontwrichting bewandelen, met een nieuwe procedure en een eigen tijdlijn.

Wat als wij in het buitenland wonen of een buitenlands goed hebben?

Dan komen de bevoegdheid en het toepasselijke recht apart aan bod. Let erop dat de Brussel Ibis-verordening het huwelijksvermogensrecht uitsluit: de bevoegdheidsregel voor onroerende goederen daaruit geldt niet voor de verdeling tussen echtgenoten. Laat dit nakijken vóór u neerlegt.

Wat als er meerderjarige kinderen zijn die nog studeren?

Art. 1288, 2° Ger.W. slaat op minderjarige, ongehuwde en niet-ontvoogde kinderen. Voor een meerderjarig kind dat nog een opleiding volgt, blijft de onderhoudsverplichting van art. 203, § 1 oud BW bestaan tot de opleiding voltooid is. U regelt dat dan als een afzonderlijke verbintenis in de akte, met vermelding aan wie betaald wordt.

Een videogesprek met een advocaat familierecht kost €50,00 excl. btw. Daarin overloopt u uw ontwerp en de punten die in uw dossier aandacht vragen.

Een gesprek op kantoor kost €75,00 excl. btw en is aangewezen wanneer er een onroerend goed, een onderneming of een buitenlands element in het dossier zit.

Loopt het gesprek met uw ex-partner vast, dan is de onderlinge toestemming niet de juiste weg. Bekijk dan de echtscheiding zonder akkoord.

• Echtscheiding door onderlinge toestemming: procedure en tijdlijn
• Wat een echtscheiding door onderlinge toestemming kost
• Wat er in een ouderschapsovereenkomst moet staan (art. 1321 Ger.W.)
• Zo berekenen wij de onderhoudsbijdrage voor de kinderen
• Zo indexeren wij onderhoudsgeld: de rekenregel en de aanvangsindex
• Alle gratis rekentools voor een Belgische scheiding