Levensverzekering Aanpassen na Scheiding

Deze pagina behandelt de begunstiging en de waarde

Een levensverzekering komt in een scheiding op twee manieren terug. De eerste vraag is wie het kapitaal krijgt wanneer de verzekerde overlijdt: dat is de begunstiging. De tweede vraag is wat de polis vandaag al waard is en of die opgebouwde waarde tussen u beiden verdeeld moet worden. Beide vragen zijn juridisch van elkaar los te koppelen en worden hieronder apart behandeld. De praktische lijst van polissen die u een voor een nakijkt, en wat er gebeurt wanneer u overlijdt voor u iets gewijzigd hebt, staan op de twee bijhorende paginas.

Levensverzekering bij scheiding

Een levensverzekering heeft twee belangrijke aspecten bij scheiding: de begunstiging (wie krijgt het kapitaal bij overlijden) en de waarde (die mogelijk moet worden verdeeld). Beide aspecten vragen aandacht en actie.

Wat een begunstigingsclausule precies is

De begunstigingsclausule is de bepaling in uw polis die aanduidt aan wie de verzekeraar het kapitaal uitbetaalt. Ze staat los van uw testament en volgt niet automatisch uw burgerlijke staat. Dat is het punt dat mensen verrast: de scheiding beëindigt uw huwelijk, maar wijzigt niets aan een clausule die u jaren geleden bij het afsluiten van de polis hebt laten opnemen. Zolang u niets doet, blijft staan wat er staat. Wie een clausule wil aanpassen, doet dat bij de verzekeraar zelf en niet bij zijn advocaat of notaris.

Bij naam of bij hoedanigheid

Er is een belangrijk onderscheid tussen een clausule die iemand bij naam aanduidt en een clausule die iemand aanduidt in een hoedanigheid, bijvoorbeeld de echtgenoot of de wettelijke erfgenamen. Wie bij naam vermeld staat, blijft bij naam vermeld staan, wat er ook met uw relatie gebeurt. Bij een aanduiding in een hoedanigheid is de vraag op welk ogenblik die hoedanigheid beoordeeld wordt, en dat volgt uit de bewoordingen van de polis zelf. Vraag daarom altijd de letterlijke tekst van uw clausule op bij de verzekeraar in plaats van af te gaan op wat u zich herinnert.

• Vraag de letterlijke tekst van de begunstigingsclausule schriftelijk op
• Ga na of er bij naam dan wel in een hoedanigheid is aangeduid
• Kijk na of er een clausule in tweede rang is voorzien
• Bewaar het antwoord van de verzekeraar bij uw scheidingsdossier

De aanvaarding door de begunstigde

Een bijzonderheid die veel mensen over het hoofd zien, is dat een begunstigde de begunstiging kan hebben aanvaard. Is dat gebeurd, dan is de situatie niet meer dezelfde als bij een gewone clausule en kan een eenzijdige wijziging niet zomaar. Ga daarom bij de verzekeraar na of er ooit een aanvaarding is geweest voor u ervan uitgaat dat u de clausule vrij kunt aanpassen. Blijkt dat het geval, laat dan nakijken welke mogelijkheden er in uw concrete polis nog zijn; dat is een vraag die u niet aan de hand van een algemene tekst kunt beantwoorden.

De clausule wijzigen: hoe u het aanpakt

Een wijziging gebeurt bij de verzekeraar en bij voorkeur schriftelijk, zodat u er een bewijs van hebt. Wacht niet op het einde van de procedure: tussen de feitelijke breuk en de uitspraak zit vaak veel tijd, en juist in die periode staat er nog een clausule die niet meer met uw bedoeling overeenstemt. Vraag na de wijziging een schriftelijke bevestiging en bewaar die bij de rest van uw dossier. Ga daarbij ook na of er polissen zijn die u niet zelf beheert, zoals een verzekering die via uw werkgever loopt; ook daar staat vaak een clausule die u nooit zelf hebt opgesteld.

De opgebouwde waarde: van wie is ze?

Naast het kapitaal bij overlijden heeft een spaargericht verzekeringsproduct ook een waarde die u vandaag al hebt opgebouwd. Of die waarde in de verdeling valt, hangt af van uw stelsel en van de vraag met welke middelen de premies betaald zijn. Onder het wettelijk stelsel bestaat er naast de eigen vermogens een gemeenschap (art. 2.3.12 BW), en wat tijdens het huwelijk met gemeenschappelijke middelen is opgebouwd, is in beginsel te verrekenen. Bij scheiding van goederen ligt dat anders, al kan er ook dan tussen de vermogens verrekend moeten worden. Vraag in elk geval een waardeattest op de afgesproken peildatum.

Verrekenen zonder de polis stuk te maken

Wanneer de opgebouwde waarde verdeeld moet worden, betekent dat niet dat de polis afgekocht moet worden. In de meeste dossiers is het verstandiger de polis intact te laten en de andere partner te compenseren via een ander vermogensbestanddeel of via een som geld. Een vervroegde opname kan immers nadelig uitvallen, en een lopend contract heeft een waarde die u met een afkoop meteen vernietigt. Vraag de instelling schriftelijk wat er bij een vervroegde opname netto zou overblijven, en weeg dat af tegen een verrekening buiten de polis om.

De peildatum en het attest

Net als bij de andere vermogensbestanddelen geldt dat u één peildatum afspreekt en dat u de waarde op die datum met een stuk onderbouwt. Vraag daarvoor een attest bij de verzekeraar en voeg het bij uw dossier. Bij gehuwden hangt aan het ogenblik van de ontbinding van het stelsel een eigen betekenis vast (art. 2.3.41 BW). Zonder attest en zonder afgesproken datum wordt de discussie over de waarde van de polis een discussie over herinneringen, en dat is bij een product dat over vele jaren is opgebouwd een bijzonder ongelijke strijd.

Wat u hierover in de overeenkomst zet

Bij een echtscheiding met onderlinge toestemming worden de vermogensrechtelijke afspraken vastgelegd in de regelingsakte (art. 1287 Ger. W.). Neem daarin per polis op om welk contract het gaat, welke waarde op de peildatum is aangehouden, hoe die waarde verrekend wordt, en de wederzijdse verbintenis om de begunstigingsclausules aan te passen binnen een afgesproken termijn. Dat laatste is een verbintenis tussen u beiden: de verzekeraar is er geen partij bij en u kunt de wijziging bij uw ex-partner niet zelf doorvoeren. Neem daarom ook op dat elk van beiden het bewijs van de wijziging aan de andere bezorgt.

• Welke polissen er zijn en bij welke verzekeraar
• De aangehouden waarde op de afgesproken peildatum
• Hoe die waarde verrekend wordt, binnen of buiten de polis
• De verbintenis om de begunstigingsclausules aan te passen
• De termijn waarbinnen dat gebeurt en het bewijs dat daarvan wordt bezorgd

Kinderen als begunstigde

Veel mensen duiden na de breuk hun kinderen aan. Dat is begrijpelijk, maar het roept een bijkomende vraag op wanneer de kinderen nog minderjarig zijn: wie beheert het kapitaal tot zij meerderjarig worden. Wie dat niet uitdrukkelijk regelt, laat die vraag over aan een situatie waarin hij zelf niet meer kan bijsturen. Bespreek dit punt daarom samen met uw bredere planning en niet als een losse formaliteit bij de verzekeraar. Wat er precies gebeurt met het kapitaal wanneer u overlijdt, en hoe het zich verhoudt tot uw nalatenschap, staat uitgewerkt op de pagina over de uitkering bij overlijden.

Een chronologie die werkt

De volgorde die in de praktijk het minst misloopt, ziet er zo uit. Vraag eerst bij elke verzekeraar de letterlijke clausule en een waardeattest op. Bespreek daarna samen welke polissen verrekend moeten worden en welke niet. Leg de verrekening en de verbintenis tot wijziging vast in de overeenkomst. Voer meteen daarna de wijzigingen door bij de verzekeraars en vraag telkens een schriftelijke bevestiging. Loop ten slotte na enkele maanden nog eens de lijst af, in het bijzonder voor polissen die via een werkgever lopen. Die laatste controle is precies de stap die het vaakst overgeslagen wordt en het vaakst iets aan het licht brengt.

De volgorde die u het best aanhoudt

Werk deze materie af in een vaste volgorde, want de fouten ontstaan meestal doordat er een stap wordt overgeslagen. Vraag eerst per contract op wat er vandaag geldt en wie er als begunstigde staat. Bekijk daarna welke wijziging u wilt en of daarvoor de medewerking van iemand anders nodig is. Zet de gewenste toestand vervolgens in uw overeenkomst, zodat vaststaat wat u met elkaar hebt afgesproken. Voer daarna de wijziging effectief door bij de verzekeraar en vraag een schriftelijke bevestiging. Sluit af door na te gaan of alle bevestigingen binnen zijn.

Waarom een afspraak op papier de wijziging niet vervangt

Wat u met elkaar afspreekt, bindt u beiden, maar de verzekeraar voert uit wat er in zijn contract staat. Een overeenkomst die zegt dat de begunstiging wordt aangepast, is dus een verbintenis om iets te doen, en niet de uitvoering zelf. Zolang de aanpassing niet is doorgevoerd, blijft de oude toestand gelden. Behandel de bevestiging van de verzekeraar daarom als het eigenlijke bewijsstuk en bewaar ze bij uw overeenkomst. Ontbreekt ze na enkele weken, herinner dan schriftelijk. Dit is bij uitstek een punt waarop uitstel later niet meer recht te zetten valt.

Waar u verder leest

Deze pagina behandelt de begunstiging en de opgebouwde waarde. Welke polissen u een voor een nakijkt, en wat er met het kapitaal gebeurt wanneer u overlijdt voor de clausule is aangepast, staan apart uitgewerkt.

De checklist van polissen vindt u op polissen nakijken na de scheiding.