Juridisch

Mr. Peter-Jan De Meulenaere· · ·

Scheiding en het recht op informatie als ouder

Wanneer ouders uit elkaar gaan, staat de zorg voor de kinderen centraal. Een van de meest voorkomende en begrijpelijke vragen die dan opduikt, is hoe u als ouder betrokken blijft bij het leven van uw kind en hoe u toegang krijgt tot essentiële informatie. Het informatierecht ouder is hierbij een cruciale pijler. Het garandeert dat u, ongeacht de verblijfsregeling, het recht heeft om geïnformeerd te worden over belangrijke aspecten van het leven van uw kind. Dit recht is van fundamenteel belang om uw ouderlijke rol volwaardig te kunnen blijven uitoefenen. Voor een uitgebreide begeleiding bij alle aspecten van de zorg voor uw kinderen na een scheiding, kunt u terecht op onze expertise-pagina over kinderen.

De realiteit van een scheiding brengt vaak heel wat emoties en praktische uitdagingen met zich mee. Of u nu de ouder bent bij wie de kinderen hun hoofdverblijfplaats hebben, of de ouder die de kinderen regelmatig ziet in het kader van een verblijfsregeling, de behoefte aan informatie blijft even groot. U wilt immers op de hoogte blijven van hun schoolprestaties, hun gezondheidstoestand en andere belangrijke ontwikkelingen. Helaas merken we in de praktijk, van Antwerpen tot Kortrijk, dat dit recht soms onder druk komt te staan, bijvoorbeeld door communicatieproblemen tussen de ex-partners of onwetendheid over de geldende wettelijke kaders.

Dit artikel van LawBase, uw partner in familierecht, belicht het recht op informatie in detail. We bespreken de wettelijke grondslag, de praktische invulling en de stappen die u kunt ondernemen wanneer dit recht niet wordt gerespecteerd. Het is van groot belang om te begrijpen dat dit recht niet enkel een gunst is, maar een wettelijk verankerd principe dat het belang van het kind dient. Een goed geïnformeerde ouder is immers beter in staat om de juiste beslissingen te nemen en passende ondersteuning te bieden.

De wettelijke grondslag van het informatierecht

Het recht op informatie voor ouders na een scheiding is in België stevig verankerd in de wetgeving, met name in de bepalingen rond het ouderlijk gezag. Het ouderlijk gezag omvat een geheel van rechten en plichten die betrekking hebben op de persoon en de goederen van het kind. Dit omvat onder meer de opvoeding, de gezondheid, de opleiding en de ontplooiing van het kind.

Artikel 374, § 1, eerste lid, oud BW stelt expliciet dat “De ouders oefenen het ouderlijk gezag gezamenlijk uit.” Wanneer de ouders niet meer samenleven, blijft dit principe van gezamenlijk ouderlijk gezag in principe van toepassing. Dit betekent dat beide ouders, in principe, gezamenlijk beslissingen moeten nemen over belangrijke aspecten van het leven van hun kinderen. Om deze gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag mogelijk te maken, is een wederzijds informatierecht ouder essentieel.

De familierechtbank kan echter in uitzonderlijke omstandigheden beslissen om het ouderlijk gezag exclusief toe te kennen aan één ouder, of om de uitoefening van het ouderlijk gezag te regelen op een andere manier die afwijkt van het gezamenlijke principe. Zelfs in dergelijke gevallen behoudt de ouder die geen of slechts een beperkt ouderlijk gezag uitoefent, in de regel een ruim recht op informatie en persoonlijk contact. Dit recht is ingegeven door het belang van het kind om een band met beide ouders te onderhouden en te weten dat beide ouders betrokken zijn bij zijn of haar leven.

Wat houdt het informatierecht precies in?

Het recht op informatie is breed en omvat alle belangrijke aspecten van het leven van het kind. Het gaat verder dan enkel basisgegevens en streeft ernaar om beide ouders een compleet beeld te geven van de situatie van hun kind. Dit omvat onder meer:

• Schoolse informatie: Dit is een van de meest concrete en vaak besproken onderdelen van het informatierecht. U heeft het recht om rechtstreeks van de school op de hoogte te worden gehouden van de schoolresultaten, de aanwezigheden en afwezigheden, het gedrag, eventuele tuchtmaatregelen, oudercontacten, inschrijvingen voor buitenschoolse activiteiten, en de algemene ontwikkeling van uw kind op school. Dit betekent dat u toegang moet krijgen tot rapporten, uitnodigingen voor oudercontacten, en andere relevante correspondentie die de school verstuurt. In steden zoals Gent en Leuven ervaren ouders vaak dat scholen proactief communiceren met beide ouders, maar in sommige gevallen is het nodig om hier zelf om te vragen.
• Medische informatie: Een even vitaal onderdeel. Beide ouders hebben het recht om geïnformeerd te worden over de gezondheidstoestand van het kind, diagnoses, behandelingen, medicatie, en afspraken met artsen, specialisten of therapeuten. De ouder bij wie het kind op dat moment verblijft, is verantwoordelijk om de andere ouder te informeren over acute medische problemen of belangrijke ingrepen. Daarnaast heeft de niet-verzorgende ouder het recht om rechtstreeks contact op te nemen met de behandelende arts van het kind. Het is echter belangrijk te weten dat de artsen, vanwege het beroepsgeheim, enkel informatie mogen delen die relevant is voor de gezondheid en het welzijn van het kind.
• Buitenschoolse activiteiten en hobby's: Informatie over sportactiviteiten, muziekschool, jeugdbeweging of andere vrijetijdsbestedingen valt ook onder het informatierecht. Dit stelt beide ouders in staat om de ontwikkeling van het kind op deze gebieden te volgen en, indien gewenst, deel te nemen aan activiteiten zoals wedstrijden of uitvoeringen.
• Algemeen welzijn en ontwikkeling: Breder gezien omvat het recht op informatie ook algemene updates over het welzijn van het kind, belangrijke gebeurtenissen in hun sociale leven (vriendschappen, problemen), en hun emotionele ontwikkeling. Het is de bedoeling dat beide ouders een compleet beeld hebben van het leven van hun kind.

Wie moet de informatie verstrekken?

In de eerste plaats zijn de ouders zelf verantwoordelijk om elkaar wederzijds te informeren over belangrijke aspecten van het leven van hun kinderen. Dit is een logisch gevolg van het gezamenlijk ouderlijk gezag en de onderhoudsplicht ten aanzien van de kinderen, zoals voorzien in art. 203 oud BW. Goede onderlinge communicatie is hierbij van groot belang.

Daarnaast hebben instellingen zoals scholen en medische instanties een eigen verantwoordelijkheid om informatie te verstrekken aan beide ouders, op voorwaarde dat zij op de hoogte zijn van de scheiding en de hoedanigheid van beide ouders. Wanneer u in Mechelen of Hasselt een school contacteert over uw kind, zullen zij u in principe informeren als ze weten dat u de ouder bent. Het is aan te raden om de school, de huisarts of andere betrokken instanties proactief te informeren over de scheiding en uw gegevens als ouder, zodat zij u in hun communicatie kunnen opnemen.

Praktische invulling van het informatierecht: Afspraken maken

Om discussies te vermijden, is het ten zeerste aan te raden om concrete afspraken te maken over de invulling van het informatierecht. Dit kan worden opgenomen in een ouderschapsovereenkomst (dit woord mag wel) of de familierechtelijke overeenkomst bij een echtscheiding door onderlinge toestemming (art. 1288 Ger.W.). Denk hierbij aan:

• Frequentie en wijze van informatie-uitwisseling: Hoe vaak en op welke manier (e-mail, gezamenlijke app, schriftelijk) worden belangrijke updates gedeeld?
• Wie contacteert welke instantie?: Spreek af wie de contactpersoon is voor school, sportclub, dokter, enzovoort, en hoe deze persoon de informatie deelt met de andere ouder.
• Toegang tot online platforms: Veel scholen werken met online leerplatformen. Spreek af hoe beide ouders toegang krijgen tot deze platforms om de school info van hun kind te raadplegen.
• Verantwoordelijkheid voor opvolging: Leg vast wie verantwoordelijk is voor het opvolgen van specifieke zaken, bijvoorbeeld wie de schoolrekeningen betaalt of wie de afspraken bij de orthodontist regelt.

Een bemiddelaar kan u helpen om deze afspraken vast te leggen op een manier die rekening houdt met de belangen van alle partijen. Lees meer over de voordelen van bemiddeling in ons artikel over verplichte bemiddeling vóór scheiding: Hoe werkt het?.

Persoonlijk advies nodig?

Onze experts staan klaar om u te helpen met uw situatie. Neem vrijblijvend contact op.

Wat als het informatierecht niet wordt nageleefd?

Helaas komt het in de praktijk voor dat een van de ouders het informatierecht niet respecteert, of dat er conflicten ontstaan over de invulling ervan. Dit kan leiden tot frustratie en het gevoel van uitsluiting, wat een negatieve impact heeft op de ouder-kindrelatie en het welzijn van het kind.

In dergelijke situaties is het belangrijk om te weten welke stappen u kunt ondernemen:

1. Communicatie en bemiddeling: Probeer in eerste instantie via directe communicatie tot een oplossing te komen. Wanneer dit niet lukt, kan een erkend bemiddelaar helpen om de communicatie te herstellen en tot concrete afspraken te komen. Bemiddeling is vaak de meest constructieve en minder escalerende weg. De vertrouwelijkheid van de bemiddeling (art. 1728 Ger.W.) biedt een veilige omgeving om openlijk te spreken.
2. Formele aanvraag: Indien directe communicatie of bemiddeling geen oplossing biedt, kunt u de andere ouder formeel vragen om de informatie te verstrekken, bij voorkeur schriftelijk. Specificeer duidelijk welke informatie u nodig heeft en verwijs naar uw recht als ouder.
3. Procedure voor de familierechtbank: Als alle andere pogingen falen, kunt u de familierechtbank van het arrondissement inschakelen. U kunt een verzoek indienen bij de familierechtbank om het informatierecht af te dwingen. De familierechtbank is bevoegd voor zaken die betrekking hebben op het ouderlijk gezag en de verblijfsregeling (art. 572bis Ger.W.). De rechter zal de belangen van het kind afwegen en kan specifieke bevelen uitvaardigen aan de ouder die de informatie weigert. Zo kan de rechtbank de andere ouder bijvoorbeeld verplichten om schoolrapporten door te sturen, of de school gelasten om beide ouders rechtstreeks te informeren.

De familierechtbank kan ook een dwangsom opleggen aan de ouder die de bevelen van de rechtbank niet naleeft, zoals voorzien in art. 387ter oud BW bij niet-naleving van de verblijfsregeling of het recht op persoonlijk contact. Het is echter belangrijk te onthouden dat een dwangsom niet kan worden opgelegd bij een veroordeling tot betaling van een geldsom (art. 1385bis Ger.W.), maar wel bij het niet nakomen van een verplichting om iets te doen of te laten.

In de praktijk in steden zoals Brugge en Sint-Niklaas zien we dat rechters doorgaans een grote waarde hechten aan het informatierecht, gezien de impact ervan op het welzijn van het kind. Een advocaat kan u hierin bijstaan, de juiste procedure opstarten en uw belangen voor de familierechtbank behartigen.

Rol van externe instanties (scholen, artsen, etc.)

Scholen en medische instellingen spelen een belangrijke rol in de naleving van het informatierecht ouder.

• Scholen: Als ouder heeft u het recht om rechtstreeks met de school te communiceren en informatie op te vragen. Het is raadzaam om de school op de hoogte te stellen van de scheiding en de verblijfsregeling, en hen te vragen om u op te nemen in alle communicatiekanalen. Veel scholen in Oostende en Dendermonde zijn hier al aan gewend en hebben protocollen hiervoor. Indien de school weigert informatie te verstrekken, kunt u hen formeel hierom verzoeken. In het uiterste geval kan de familierechtbank de school bevelen om u de nodige school info ouder te verschaffen.
• Artsen: Ook artsen, therapeuten en andere zorgverleners zijn, binnen de grenzen van het beroepsgeheim (art. 458 Sw.; vanaf 1 september 2026 art. 352 nieuw Sw.), verplicht om informatie te delen met beide ouders. Zij zullen doorgaans de ouder met wie zij contact hebben vragen om de andere ouder te informeren, maar u kunt ook zelf contact opnemen om navraag te doen.

Het is niet ongebruikelijk dat in het beginstadium van een scheiding, bijvoorbeeld in de regio Turnhout, de communicatie stroef verloopt. Een advocaat kan hierin een bemiddelende rol spelen en de nodige stappen ondernemen om uw rechten te vrijwaren.

Het belang van de ouderlijke betrokkenheid voor het kind

Naast het wettelijke kader is het cruciaal om te benadrukken waarom het informatierecht zo belangrijk is voor het welzijn van het kind. Kinderen hebben er baat bij dat beide ouders betrokken blijven bij hun leven, zelfs na een scheiding. Een goede communicatie en wederzijdse informatie-uitwisseling zorgen ervoor dat:

• Stabiliteit en continuïteit: Kinderen voelen zich veiliger en stabieler wanneer ze weten dat beide ouders op de hoogte zijn van hun schoolprestaties, hun vriendenkring en hun activiteiten. Dit creëert een gevoel van continuïteit in hun leven, ondanks de scheiding.
• Gezamenlijke opvoeding: Hoewel ouders gescheiden leven, blijven ze samen verantwoordelijk voor de opvoeding. Goede informatie-uitwisseling maakt het mogelijk om consistente regels en verwachtingen te handhaven, en om gezamenlijk beslissingen te nemen die in het belang van het kind zijn. Dit vermindert de kans op conflicten voor de kinderen, zoals beschreven in ons artikel kinderen beschermen tegen ouderlijk conflict.
• Emotionele steun: Een goed geïnformeerde ouder kan beter inspelen op de emotionele behoeften van het kind. Wanneer een kind bijvoorbeeld moeilijkheden heeft op school, kan de niet-verzorgende ouder hier gerichter ondersteuning bieden als hij of zij op de hoogte is van de situatie.
• Minder conflicten: Duidelijke afspraken over het informatierecht en de naleving ervan kunnen heel wat conflicten tussen ex-partners voorkomen. Dit draagt bij aan een minder stressvolle omgeving voor de kinderen.

Hoe omgaan met moeilijke situaties?

Soms is de relatie tussen ex-partners zodanig gespannen dat het informeren van elkaar een bron van nieuwe conflicten wordt. In zo'n geval is het belangrijk om professionele hulp in te schakelen. Denk hierbij aan:

• Bemiddeling: Een neutrale bemiddelaar kan helpen bij het opstellen van duidelijke communicatieregels en afspraken.
• Advocaat: Een advocaat kan als tussenpersoon fungeren en alle communicatie over de kinderen coördineren, waardoor u niet rechtstreeks met uw ex-partner hoeft te communiceren. Dit kan de emotionele belasting verminderen.
• Ouderschapscoach: Een ouderschapscoach kan ouders begeleiden bij het ontwikkelen van effectieve communicatiestrategieën en het gezamenlijk aanpakken van opvoedingsvraagstukken. Meer hierover vindt u in ons artikel Ouderschapscoach: Wanneer inschakelen?.

Veelgestelde vragen over het informatierecht

1. Moet ik altijd via mijn ex-partner informatie opvragen?

Nee, u heeft in principe het recht om rechtstreeks informatie op te vragen bij scholen, artsen en andere betrokken instanties. Het is wel belangrijk dat deze instanties op de hoogte zijn van uw hoedanigheid als ouder en uw contactgegevens. Het is raadzaam om dit kenbaar te maken, bijvoorbeeld door een kopie van het vonnis of de ouderschapsovereenkomst over te maken.

2. Wat als mijn ex-partner de school verbiedt om mij informatie te geven?

De school kan niet zomaar gehoor geven aan een dergelijk verbod, aangezien beide ouders in principe het gezamenlijk ouderlijk gezag uitoefenen en dus recht op informatie hebben. Licht de school hierover in en, indien nodig, schakel een advocaat in om de school formeel te sommeren de informatie te verstrekken. De familierechtbank kan de school ook bevelen om informatie te delen.

3. Kan ik de leerkracht van mijn kind rechtstreeks contacteren?

Ja, u heeft het recht om rechtstreeks contact op te nemen met de leerkracht of directie van de school om informatie te verkrijgen over uw kind. Het is wel respectvol om dit, indien mogelijk, in overleg met uw ex-partner te doen om misverstanden te voorkomen.

4. Geldt het informatierecht ook voor meerderjarige kinderen?

Zodra kinderen meerderjarig zijn, vervalt in principe het ouderlijk gezag. Vanaf dat moment beslissen zij zelf welke informatie zij met hun ouders willen delen. Echter, de onderhoudsplicht van ouders jegens hun kinderen (art. 203 oud BW) blijft bestaan, en vaak informeert de studerende meerderjarige de ouders wel over studieresultaten of medische zaken, zeker als zij nog financieel afhankelijk zijn.

5. Wat is het verschil tussen informatierecht en consultatierecht?

Het informatierecht ouder betekent dat u op de hoogte wordt gehouden van belangrijke zaken. Het consultatierecht gaat een stap verder: dit betekent dat u het recht heeft om uw mening te geven over belangrijke beslissingen (bijvoorbeeld schoolkeuze of medische behandelingen) en dat deze mening moet worden meegewogen. Beide rechten vloeien voort uit het gezamenlijk ouderlijk gezag.

Conclusie

Het recht op informatie is een fundamenteel recht voor elke ouder na een scheiding. Het stelt u in staat om uw ouderlijke rol op een verantwoorde manier te blijven uitoefenen en garandeert uw betrokkenheid bij het leven van uw kind. Hoewel de meeste ouders in steden als Antwerpen en Gent proberen om de communicatie goed te houden, zien we in de praktijk ook situaties waarbij het informatierecht onder druk komt te staan.

Het is van cruciaal belang om de wettelijke kaders te kennen en, indien nodig, de juiste stappen te ondernemen om uw rechten te vrijwaren. Het doel is altijd het belang van het kind, dat erbij gebaat is dat beide ouders goed geïnformeerd en betrokken zijn.

Heeft u vragen over uw informatierecht, ervaart u problemen met de naleving ervan, of wilt u concrete afspraken laten vastleggen in een ouderschapsovereenkomst? Aarzel dan niet om contact op te nemen met LawBase. Onze gespecialiseerde advocaten staan voor u klaar om u te adviseren en te begeleiden in dit complexe familierechtelijke vraagstuk. U bent welkom in ons kantoor voor een persoonlijk gesprek, waar we uw situatie in detail kunnen bespreken en een passende strategie kunnen uitwerken.

Lees ook

• Rechten van de niet-inwonende ouder in België
• Kinderen en twee sets regels: Consistentie bewaren
• Schoolkeuze na scheiding: Samen beslissen

Gerelateerde onderwerpen:

Lees ook deze artikelen