Erfenis en echtscheiding: Wat zijn de regels? Een heldere gids voor u

Een scheiding is een emotioneel veeleisende periode in iemands leven. Als de relatie tussen twee mensen eindigt, begint een ingewikkeld proces van emotionele verwerking, praktische regelingen en juridische afwikkeling. Dit wordt nog complexer wanneer er ook gedacht moet worden aan de erfenis bij scheiding. Hoe zit het met de bezittingen die u heeft ontvangen van een overleden familielid, en hoe beïnvloedt een echtscheiding deze? Dit is een vraag die veel mensen zich stellen, van ondernemers in Antwerpen tot gezinnen in Gent en ver daarbuiten.

De regels rond erfenis en echtscheiding kunnen op het eerste gezicht ondoorzichtig lijken. Er zijn verschillende scenario's mogelijk, afhankelijk van wanneer de erfenis is ontvangen, in welk huwelijksstelsel u getrouwd was, en of er een testament of huwelijksovereenkomst is opgesteld. Het is cruciaal om vooraf goed geïnformeerd te zijn, want onwetendheid kan leiden tot onverwachte en soms ongewenste gevolgen voor uw financiële toekomst én die van uw (ex-)partner. In dit artikel duiken we dieper in deze materie en bieden we u een heldere, begrijpelijke gids.

Deze gids is bedoeld om u inzicht te geven in de complexe wisselwerking tussen erfrecht en scheidingsrecht, specifiek voor de Belgische context. We bespreken de verschillende huwelijksstelsels, de rol van het testament, en hoe de familierechtbank in steden als Brugge en Leuven omgaat met situaties waarin een erfenis deel uitmaakt van de te verdelen goederen. Ons doel is om u praktische, bruikbare informatie te bieden, zodat u met een gerust hart de juiste stappen kunt ondernemen.

De basisbeginselen: Uw huwelijksstelsel is cruciaal

De manier waarop een erfenis bij scheiding wordt behandeld, hangt in grote mate af van het huwelijksstelsel waaronder u getrouwd bent. België kent diverse huwelijksstelsels, elk met hun eigen regels voor het beheer en de verdeling van vermogens, waaronder erfenissen.

Wettelijk stelsel (gemeenschap van aanwinsten)

Het wettelijk stelsel is het meest voorkomende huwelijksstelsel in België. Als u geen huwelijkscontract heeft opgesteld, valt u automatisch onder dit stelsel. Dit stelsel kent drie vermogens:

1. Gemeenschappelijk vermogen: Dit omvat alle inkomsten die u en uw partner tijdens het huwelijk verwerven, alsook de goederen die jullie samen aankopen.
2. Eigen vermogen van elke echtgenoot: Hier vallen goederen onder die u bezat vóór het huwelijk, alsook goederen die u ontvangt via een schenking of erfenis tijdens het huwelijk.

Hoe zit het met de erfenis? Onder het wettelijk stelsel valt een erfenis in principe in het eigen vermogen van de echtgenoot die deze ontvangt. Dit betekent dat de erfenis, in geval van een echtscheiding, niet gedeeld hoeft te worden met de ex-partner. Denk bijvoorbeeld aan een legaat van een tante die in Hasselt woonde, die u heeft nagelaten. Dat bedrag blijft uw eigendom.

Maar let op! Vruchten en beleggingen: Hoewel de erfenis zelf eigen vermogen blijft, vallen de vruchten van dit eigen vermogen (bijvoorbeeld huurinkomsten van een geërfd huis, dividenden van een geërfd aandelenpakket) wel in het gemeenschappelijk vermogen. Dit kan later voor discussie zorgen. Stel, u erft een pand in Mechelen en de huurinkomsten daarvan werden op een gemeenschappelijke rekening gestort. Bij scheiding is het belangrijk om te bepalen wat er met die inkomsten gebeurd is, en of er al dan niet een vergoeding verschuldigd is aan de gemeenschap. Een ervaren advocaat in Turnhout kan u hierover adviseren.

Zaakvervanging: Wat als u een geërfd goed verkoopt en met de opbrengst een ander goed aankoopt? Dit heet zaakvervanging. Als u correct aangeeft dat de aankoop gebeurt met eigen middelen (uit de opbrengst van de erfenis), blijft het nieuwe goed in uw eigen vermogen. Dit moet wel expliciet vermeld worden in de aankoopakte. Doet u dat niet, dan riskeert u dat het nieuwe goed als gemeenschappelijk wordt beschouwd, zeker bij de familierechtbank in Tongeren.

Scheiding van goederen

Bij het huwelijksstelsel van scheiding van goederen is er geen gemeenschappelijk vermogen. Elke echtgenoot behoudt zijn of haar eigen vermogen, zowel de goederen die hij of zij vóór het huwelijk bezat, als de goederen die hij of zij tijdens het huwelijk verwerft.

Hoe zit het met de erfenis? In dit stelsel is de situatie eenvoudig: een erfenis valt altijd in het eigen vermogen van de echtgenoot die deze ontvangt. Er is geen gemeenschap waarmee de erfenis vermengd kan worden, dus de erfenis blijft onaangetast bij een echtscheiding. Dit is één van de belangrijkste redenen waarom koppels, bijvoorbeeld in Ieper en omgeving, kiezen voor dit stelsel, vaak in het kader van vermogensplanning of bij ondernemerschap.

Let op! Onverdeeldheid: Hoewel de erfenis van elke partner eigen vermogen blijft, is het mogelijk dat u samen met uw partner een goed koopt met eigen middelen, waarbij elk een deel van de aankoop betaalt met bijvoorbeeld geërfd geld. Dit creëert een 'onverdeeldheid'. Bij scheiding moet deze onverdeeldheid wel verdeeld worden, wat kan leiden tot discussies over de inbreng van elk.

Algehele gemeenschap van goederen

Dit stelsel is in België uitzonderlijk en moet specifiek bij de notaris worden overeengekomen. In een algehele gemeenschap van goederen vallen alle goederen, zowel die van vóór het huwelijk als die tijdens het huwelijk verworven, in één groot gemeenschappelijk vermogen.

Hoe zit het met de erfenis? In dit geval valt een erfenis ook in het gemeenschappelijk vermogen. Dit betekent dat bij een echtscheiding de erfenis in principe gedeeld moet worden met de ex-partner. Dit is een veel minder voorkomend scenario, maar als u onder dit stelsel getrouwd bent, is het essentieel om dit te realiseren. Een advocaat in Dendermonde kan u hierover uitgebreid informeren.

De rol van het testament en huwelijksovereenkomst

Naast het huwelijksstelsel kunnen ook andere juridische documenten een grote rol spelen bij de verdeling van een erfenis bij scheiding.

Het testament

Een testament is een cruciaal document om invloed uit te oefenen op wie wat erft. Hoewel een testament primair de verdeling van uw nalatenschap regelt ná uw overlijden, kan het ook indirect van belang zijn bij een echtscheiding.

In geval van echtscheiding: Wat gebeurt er als u in uw testament uw echtgenoot als erfgenaam heeft aangeduid en u scheidt?

• Algemene regel: Een scheiding herroept niet automatisch de bepalingen in een testament ten gunste van uw ex-partner. Het is cruciaal om, zodra een scheiding in beeld komt, uw testament te herzien. Anders zou uw ex-partner na uw overlijden nog steeds kunnen erven, wat vaak niet de bedoeling is.
• Wettelijke uitzondering: In sommige gevallen kan een rechter de bepalingen van een testament ten gunste van een ex-echtgenoot als irrelevant beschouwen na een echtscheiding, bijvoorbeeld als de relatie duurzaam verbroken was. Dit is echter geen zekerheid en hangt af van de interpretatie van de familierechtbank. Wees proactief!
• Specifieke voorwaarden: U kunt in uw testament ook specifieke voorwaarden opnemen, bijvoorbeeld dat een erfgenaam alleen erft zolang hij/zij gehuwd is met u, of dat een schenking aan uw partner herroepen wordt bij scheiding. Hoewel dit soms complex kan zijn, bieden deze clausules, mits correct opgesteld, meer zekerheid.

Testament echtscheiding: Naast het herzien van uw testament om uw ex-partner uit te sluiten, kunt u ook overwegen om nieuwe erfgenamen aan te duiden, of specifieke voorwaarden te stellen aan de legaten die u nalaat. Als u kinderen heeft, kunt u bijvoorbeeld via een testament bepalen wie de voogdij krijgt na uw overlijden, of hoe hun erfdeel na scheiding wordt beheerd. Een notaris of advocaat gespecialiseerd in erfrecht kan u hierover uitgebreid adviseren.

De huwelijksovereenkomst

De huwelijksovereenkomst is hét instrument om af te wijken van het wettelijk stelsel of om aanvullende afspraken te maken. Hierin kunt u bepalingen opnemen die specifiek betrekking hebben op erfenis en echtscheiding.

Clausules in een huwelijkscontract:

• Inbreng van goederen: U kunt overeenkomen dat bepaalde goederen die u via een erfenis ontvangt, in het gemeenschappelijk vermogen worden gebracht, zelfs als het wettelijk stelsel geldt. Dit is echter ongebruikelijk als het om het eigen vermogen gaat.
• Uitsluitingsclausule: Het omgekeerde komt vaker voor. In een huwelijkscontract kunt u een clausule opnemen die expliciet stelt dat alle erfenissen en schenkingen die tijdens het huwelijk door één van de partners worden ontvangen, tot zijn of haar eigen vermogen behoren en nooit deel uitmaken van het gemeenschappelijke vermogen. Dit is een uiterst effectieve manier om discussies over het erfdeel bij scheiding te vermijden.
• Verrekenbedingen: Als u bijvoorbeeld onder het stelsel van scheiding van goederen getrouwd bent, kunt u toch afspraken maken over verrekeningen van inkomsten of vermogensaanwas, inclusief de opbrengsten van erfenissen. Dit kan complex zijn en vereist deskundig advies.

Het is raadzaam om, zelfs als u al jaren getrouwd bent, de inhoud van uw huwelijkscontract regelmatig te evalueren. Levensomstandigheden veranderen en een contract dat vijftien jaar geleden werd opgesteld, is misschien niet meer relevant voor de huidige situatie. Een advocaat in Oudenaarde kan u hierbij begeleiden.

Specifieke situaties en veelgestelde vragen

De vraag "wat gebeurt er met mijn erfdeel bij scheiding?" kent veel facetten. Laten we enkele veelvoorkomende situaties en vragen bekijken.

Erfenis ontvangen tijdens huwelijk, maar scheiding is al in zicht

Stel, u ontvangt een grote erfenis terwijl de scheidingsprocedure net is opgestart, maar het huwelijk nog niet ontbonden is.

• Wettelijk stelsel: De erfenis valt in principe in uw eigen vermogen. Zelfs als de echtscheidingsprocedure loopt, blijft de erfenis uw eigen bezit. De datum van de echtscheiding heeft geen invloed op het 'eigen' karakter van de erfenis. Dit is wel anders voor inkomsten die tijdens de echtscheidingsprocedure worden verworven; die vallen nog steeds in de gemeenschap tot de echtscheiding definitief is.
• Scheiding van goederen: De erfenis is en blijft uw eigen vermogen.

De woning gekocht met geërfd geld

Dit is een klassiek conflictpunt in de rechtbanken van bijvoorbeeld Veurne en Kortrijk.

• Wettelijk stelsel: Als u een woning koopt tijdens het huwelijk, wordt deze geacht gemeenschappelijk te zijn. Als u een deel of het geheel van de aankoop financiert met geërfd geld, heeft u recht op een vergoeding (reprise) van het gemeenschappelijk vermogen. Om deze vergoeding te kunnen claimen, moet u wel kunnen aantonen dat het geld effectief uit uw erfenis afkomstig was en dat het in de aankoop is geïnvesteerd. Goede administratie is hierbij het halve werk. Een bankafschrift of akte waarin dit vermeld staat, kan cruciaal zijn.
• Scheiding van goederen: De woning is eigendom van de partner die hem heeft gekocht. Als u samen koopt en de één heeft meer eigen (geërfd) geld ingebracht dan de ander, dan ontstaat een onverdeeldheid met ongelijke aandelen, die later verdeeld moet worden.

Erfenis in natura (bijvoorbeeld een kunstwerk, juwelen)

Niet alle erfenissen bestaan uit geld. Soms ontvangt men waardevolle voorwerpen.

• Wettelijk stelsel: Dergelijke voorwerpen blijven in principe tot uw eigen vermogen behoren, tenzij u expliciet heeft besloten om ze in het gemeenschappelijke vermogen in te brengen (wat zelden gebeurt met persoonlijke, emotionele objecten).
• Scheiding van goederen: Deze voorwerpen blijven uiteraard tot uw eigen vermogen behoren.

De waarde van het erfdeel bij scheiding

Hoe wordt de waarde van een erfdeel bij scheiding bepaald als deze vergoed moet worden of als er onenigheid over bestaat?

• De waarde wordt meestal bepaald op het moment van de scheiding, of op het moment van de verdeling als dit later is.
• Bij onroerend goed wordt vaak een schatting uitgevoerd door een onafhankelijke expert.
• Bij andere waardevolle objecten kan een expertise nodig zijn.

Onderhoudsgeld en erfenis

Heeft een erfenis invloed op de hoogte van het onderhoudsgeld na echtscheiding?

• Ja, in principe wel. Een erfenis wordt beschouwd als een inkomen of vermogenstoename en kan de behoeftes van de ene partij of de draagkracht van de andere partij beïnvloeden. De familierechtbank in Brussel en andere steden houdt rekening met alle relevante inkomsten en vermogensbestanddelen bij het vaststellen van onderhoudsgeld. Het is belangrijk om deze nieuwe financiële situatie mee te delen aan uw advocaat.

Belang van deskundig advies

Zoals u ziet, is de materie rond erfenis en echtscheiding complex en afhankelijk van diverse factoren. Het is geen situatie waarin u risico's wilt nemen. Een misstap kan leiden tot aanzienlijk financieel verlies of langdurige juridische procedures.

Waarom een advocaat inschakelen?

• Juridisch inzicht: Een advocaat gespecialiseerd in familierecht en erfrecht kan de nuances van uw specifieke situatie doorgronden en de toepasselijke wetgeving helder uitleggen.
• Strategisch advies: Samen met een advocaat kunt u de beste strategie bepalen om uw belangen te beschermen en een eerlijke verdeling te bewerkstelligen. Dit geldt zowel voor de onderhandelingen met de ex-partner als voor vertegenwoordiging bij de rechtbank.
• Onderhandeling en bemiddeling: Een advocaat kan bemiddelen en onderhandelen met de tegenpartij, vaak met een beter resultaat dan wanneer u dit zelf doet. Familierechtbanken in steden als Antwerpen, Gent en Leuven hechten veel waarde aan een poging tot minnelijke schikking.
• Voorkomen van fouten: Een advocaat kan u behoeden voor veelgemaakte fouten, zoals het niet correct aantonen van de herkomst van geërfd geld of het over het hoofd zien van belangrijke clausules in een huwelijkscontract.
• Opstellen van correcte documenten: Of het nu gaat om het aanpassen van een testament of het opstellen van een echtscheidingsovereenkomst, een advocaat zorgt ervoor dat alle documenten juridisch correct en waterdicht zijn.

Waarom een notaris inschakelen?

Een notaris speelt ook een belangrijke rol.

• Huwelijkscontract: Het opstellen en wijzigen van een huwelijkscontract gebeurt altijd bij de notaris.
• Testament: Het opstellen van een testament kan bij de notaris, wat juridische zekerheid biedt.
• Verdelingsakten: Na een echtscheiding is de notaris vaak betrokken bij de opmaak van de notariële verdelingsakte, zeker als er onroerend goed verdeeld moet worden. Een notaris in Hasselt of Mechelen kan u hierbij begeleiden.

Conclusie

De combinatie van erfenis en echtscheiding is een delicate kwestie die zorgvuldige aandacht verdient. Of u nu bent getrouwd onder het wettelijk stelsel of met scheiding van goederen, en of u nu een klein bedrag of een aanzienlijk vermogen heeft geërfd, de impact op uw scheiding kan groot zijn. Het is van essentieel belang om te begrijpen hoe uw huwelijksstelsel, huwelijksovereenkomst en eventueel een testament invloed uitoefenen op het erfdeel bij scheiding.

Wees proactief: evalueer uw situatie tijdig, verzamel alle relevante documenten en aarzel niet om professioneel juridisch advies in te winnen. Of u nu in Brugge, Gent, Antwerpen of elders in Vlaanderen woont, de expertise van een gespecialiseerde advocaat en notaris is onmisbaar. Zij kunnen u door de complexe procedure loodsen, uw rechten verdedigen en ervoor zorgen dat u de best mogelijke uitkomst bereikt.

CTA: Heeft u vragen over uw erfenis in het kader van een (nakende) scheiding? Zoekt u een advocaat in de regio Antwerpen, Gent, Brugge, Leuven, Hasselt, Mechelen, Turnhout, Tongeren, Ieper, Dendermonde, Oudenaarde, Veurne, Kortrijk of Brussel die gespecialiseerd is in familierecht en erfrecht? Neem dan vandaag nog contact met ons op voor een vertrouwelijk gesprek. Wij helpen u graag duidelijkheid te scheppen in deze complexe materie en uw belangen te behartigen.