Scheiding en de notariële akte: Wat staat erin?
Advocaat-vennoot & Medeoprichter
Advocaat-vennoot en medeoprichter van Echtscheidingshulp.be en LawBase Advocaten. Verbonden aan de Balie van Brugge. Gespecialiseerd in echtscheidingsrecht, familierecht en ondernemingsrecht.
Meer over ons team
In het kort
12 min leestijdEen scheiding is een ingrijpende gebeurtenis, zowel emotioneel als praktisch. Een van de cruciale stappen in het proces is het opstellen van een notariële akte, vooral wanneer er onroerend goed of een complex vermogen te verdelen valt.
Scheiding en de notariële akte: Wat staat erin?
Een scheiding is een ingrijpende gebeurtenis, zowel emotioneel als praktisch. Een van de cruciale stappen in het proces is het opstellen van een notariële akte, vooral wanneer er onroerend goed of een complex vermogen te verdelen valt. Veel mensen die deze moeilijke periode doormaken, vragen zich af wat een notariële akte precies inhoudt, wanneer deze nodig is en welke zaken erin geregeld worden. Het is een document dat de basis legt voor uw nieuwe toekomst en daarom verdient het alle aandacht.
De term 'notariële akte' kan op verschillende momenten in een scheiding opduiken. Soms is het nodig voor de verdeling van de goederen, in andere gevallen voor het officieel vastleggen van afspraken over onderhoudsgeld of de verblijfsregeling van de kinderen. Vooral bij een echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT) speelt de notaris een centrale rol. Dit type scheiding vereist immers een regelingsakte die notarieel verleden kan worden, al is dat niet altijd een verplichting op dat moment. Wat wel cruciaal is, is een uitgebreide familierechtelijke overeenkomst die alle aspecten van de scheiding regelt.
In deze blogpost lichten we toe wat u kunt verwachten van een notariële akte bij scheiding in België, welke elementen erin moeten opgenomen zijn, en hoe een advocaat u hierin kan bijstaan. Want of u nu in Antwerpen, Gent of ergens anders in Vlaanderen woont, de principes van het Belgische recht zijn van toepassing en vereisen een nauwkeurige aanpak.
De rol van de notaris bij een scheiding
De notaris is een onafhankelijke en onpartijdige openbare ambtenaar die instaat voor het opstellen van authentieke akten. Bij een scheiding kan de notaris verschillende taken vervullen, afhankelijk van de aard van de scheiding en de afspraken die u en uw (ex-)partner maken.
Echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT)
Bij een echtscheiding door onderlinge toestemming, de meest vreedzame vorm van scheiden, is het essentieel om alle afspraken vast te leggen in een familierechtelijke overeenkomst. Deze overeenkomst moet onder andere de volgende elementen omvatten:
- De verblijfsregeling en het ouderlijk gezag van eventuele minderjarige kinderen.
- De bijdrage in het levensonderhoud en de opvoedingskosten van de kinderen (art. 203 oud BW).
- Een eventuele onderhoudsuitkering voor de ex-echtgenoot (art. 301 oud BW).
- De vereffening en verdeling van het huwelijksvermogen, inclusief onroerende goederen, bankrekeningen, aandelen, en schulden.
Deze overeenkomst wordt samen met een verzoekschrift ingediend bij de familierechtbank. De rechtbank zal de overeenkomsten over de kinderen homologeren (goedkeuren), in het belang van de minderjarigen (art. 1298 Ger.W.). Voor de verdeling van onroerende goederen is een notariële akte wel vereist. De notaris stelt dan een akte scheiding of akte van verdeling op, waarin de eigendomsoverdracht van onroerend goed wordt vastgelegd en overgeschreven op het bevoegde kantoor Rechtszekerheid van de Algemene Administratie van de Patrimoniumdocumentatie (art. 1287, laatste lid, Ger.W.). Dit document, ook wel een notaris document genoemd, is cruciaal om de eigendomswijziging officieel te maken.
Echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting (EOO)
Bij een echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting, waarbij de partners het niet eens zijn over alle punten, beslist de familierechtbank over de geschilpunten. Hier is de notaris niet vanzelfsprekend betrokken bij het opstellen van de initiële overeenkomst. Echter, wanneer de rechtbank de scheiding heeft uitgesproken en er nog onroerende goederen te verdelen zijn, zal alsnog een notaris moeten worden aangesteld voor de gerechtelijke vereffening-verdeling (art. 1207 Ger.W.). De notaris zal dan in opdracht van de rechtbank een ontwerpakte van verdeling opstellen.
Wat staat er precies in een notariële akte bij scheiding?
De inhoud van een notariële akte bij scheiding hangt sterk af van de specifieke situatie, maar omvat doorgaans een gedetailleerde regeling van de vermogensrechtelijke aspecten en, indien van toepassing, de afspraken omtrent de kinderen.
De vereffening en verdeling van het huwelijksvermogen
Dit is vaak het meest complexe deel van de notariële akte. Het huwelijksvermogensrecht in België kent verschillende regimes, afhankelijk van of u gehuwd bent met of zonder huwelijksovereenkomst en welk stelsel u heeft gekozen.
-
Het wettelijk stelsel (gemeenschap van aanwinsten): Dit is het standaardstelsel als u geen huwelijksovereenkomst heeft gesloten. Er zijn drie vermogens (art. 2.3.16 BW): het eigen vermogen van elke echtgenoot en het gemeenschappelijke vermogen.
- Eigen goederen: Dit zijn goederen die u al bezat vóór het huwelijk, erfenissen, schenkingen (art. 2.3.17 BW) en goederen die u uitsluitend voor persoonlijk gebruik heeft. Ook uw beroepsinkomsten na de echtscheiding vallen hieronder.
- Gemeenschappelijke goederen: Dit zijn alle inkomsten uit beroepsactiviteiten tijdens het huwelijk, inkomsten uit eigen goederen, en goederen die gezamenlijk zijn aangekocht (art. 2.3.22 BW). De akte scheiding zal nauwgezet beschrijven welke goederen tot welk vermogen behoren en hoe de gemeenschappelijke goederen verdeeld worden. Denk hierbij aan:
- De gezinswoning: Wie krijgt de woning? Wordt deze verkocht? Wordt de ene partner uitgekocht door de andere? Indien de woning verkocht wordt, hoe wordt de opbrengst dan verdeeld? Indien een van de partners de woning overneemt, moet de andere partner een compensatie ontvangen. Dit kan de nodige discussie opleveren, zeker in steden zoals Brugge of Leuven waar de vastgoedprijzen hoog kunnen liggen.
- Andere onroerende goederen: Denk aan een tweede verblijf, een bouwgrond of een opbrengsteigendom.
- Roerende goederen: Auto's, meubelen, inboedel. Vaak wordt hiervoor een lijst opgesteld.
- Bankrekeningen en beleggingen: Spaargeld, effectenportefeuilles, crypto-activa (Scheiding en crypto: Digitaal vermogen verdelen).
- Schulden: Hypothecaire leningen, persoonlijke leningen, openstaande facturen. De akte moet duidelijk bepalen wie welke schulden overneemt of aflost.
- Beroepsactiviteit of onderneming: Als een van de partners een eenmanszaak of vennootschap heeft, moet de waarde hiervan eventueel worden bepaald en verrekend. Hierover leest u meer in Scheiding en familiebedrijf: Complexe verdeling.
-
Scheiding van goederen: Indien u bij huwelijk een huwelijksovereenkomst met scheiding van goederen heeft afgesloten (art. 2.3.61 BW), blijven de vermogens van de echtgenoten gescheiden. Er is geen gemeenschappelijk vermogen in de zin van het wettelijk stelsel. Echter, er kunnen wel goederen in onverdeeldheid zijn, bijvoorbeeld een gezamenlijk aangekochte woning. De notariële akte zal dan de verdeling van deze onverdeelde goederen regelen. Dit kan alsnog complex zijn (Scheiding en mede-eigendom: Complexe vastgoedsituaties).
-
Algehele gemeenschap van goederen: Dit is een keuzestelsel dat uitdrukkelijk bij huwelijksovereenkomst moet worden bedongen. Alle goederen, zowel eigen als gemeenschappelijk, worden in principe samengevoegd. Bij scheiding moeten deze goederen dan verdeeld worden.
Afspraken over onderhoudsgeld
- Onderhoudsbijdrage voor kinderen: Dit is een cruciaal onderdeel van de familierechtelijke overeenkomst die in een EOT aan een notariële akte gekoppeld kan zijn. De akte beschrijft het bedrag, de indexering (art. 203quater oud BW) en de wijze van betaling van de onderhoudsbijdrage voor de kinderen (art. 203bis oud BW). In de akte moeten de partijen op zijn minst de elementen vermelden die de hoogte van de bijdrage bepalen, zoals de inkomsten van elke ouder, de aard en het bedrag van de kosten van de kinderen, en de verblijfsregeling (art. 1321 Ger.W.). Een advocaat kan u hierover adviseren.
- Onderhoudsuitkering voor ex-echtgenoot: Indien overeengekomen, kan de akte ook bepalingen bevatten over een onderhoudsuitkering voor één van de ex-echtgenoten (art. 301 oud BW). Dit kan een tijdelijke of levenslange uitkering zijn, afhankelijk van de gemaakte afspraken en de omstandigheden.
Kinderen en verblijfsregeling
Hoewel de notaris primair instaat voor de vermogensrechtelijke aspecten, worden in de bij de EOT behorende familierechtelijke overeenkomst ook alle afspraken over de kinderen vastgelegd. Dit omvat:
- Ouderlijk gezag: In principe blijft het ouderlijk gezag gezamenlijk (art. 374 oud BW). Dit betekent dat belangrijke beslissingen over de opvoeding (schoolkeuze, medische behandelingen, etc.) samen worden genomen.
- Verblijfsregeling: Dit beschrijft waar de kinderen verblijven en wanneer. Er zijn verschillende mogelijkheden, zoals een gelijkmatig verdeeld verblijf (co-ouderschap) of een hoofdverblijf bij één ouder met een recht op persoonlijk contact voor de andere. Het is belangrijk dat deze regeling gedetailleerd is om discussies in de toekomst te vermijden.
- Kostenverdeling: Naast de maandelijkse onderhoudsbijdrage, worden ook afspraken gemaakt over buitengewone kosten (medische kosten, schoolreizen, sportactiviteiten) en hoe deze verdeeld worden (Kostenverdeling buitenschoolse activitieten na scheiding).
- Vakantieregeling: Duidelijke afspraken over de verdeling van schoolvakanties en feestdagen. Een advocaat in Gent of Hasselt zal vaak adviseren om dit zeer gedetailleerd op te nemen.
De familierechtbank homologeert de afspraken over de kinderen (art. 1298 Ger.W.). Dit betekent dat de rechtbank controleert of de belangen van de kinderen voldoende gewaarborgd zijn.
Persoonlijk advies nodig?
Onze experts staan klaar om u te helpen met uw situatie. Neem vrijblijvend contact op.
Praktische aspecten van de notariële akte
De kosten van een notariële akte
De kosten voor een notariële akte bij scheiding bestaan uit erelonen voor de notaris, registratierechten en administratieve kosten. Vooral de registratierechten (verkooprecht of verdeelrecht) bij de overdracht van onroerend goed kunnen aanzienlijk zijn. Deze kosten zijn afhankelijk van de waarde van de te verdelen goederen en de specifieke verrichtingen. Een advocaat of notaris kan u hierover een inschatting geven.
Waarom een advocaat inschakelen?
Hoewel de notaris onpartijdig is, is het raadzaam om elk uw eigen advocaat in te schakelen, zeker bij complexere vermogens of als er spanningen zijn. Een advocaat komt op voor uw belangen, adviseert u over uw rechten en plichten, en helpt u bij het onderhandelen over de inhoud van de akte scheiding. Zo kunt u er zeker van zijn dat de gemaakte afspraken juridisch correct zijn en dat u niet benadeeld wordt. Dit is des te belangrijker in situaties met een familiebedrijf, aanzienlijke schulden of wanneer er sprake is van onroerend goed in het buitenland (Onroerend goed in het buitenland bij scheiding).
Een advocaat, bijvoorbeeld in Mechelen of Kortrijk, kan u begeleiden bij het opstellen van de initiële familierechtelijke overeenkomst, die dan later, indien nodig, door de notaris in een notaris document wordt omgezet voor de onroerende goederen. Deze combinatie van juridische expertise en notariële bekrachtiging zorgt voor een waterdichte regeling.
Wijziging van de notariële akte
Eenmaal een notariële akte is verleden, zijn de daarin vastgelegde afspraken bindend. Dit betekent echter niet dat ze nooit gewijzigd kunnen worden. Met name afspraken betreffende kinderen, zoals de verblijfsregeling of het onderhoudsgeld, kunnen aangepast worden indien de omstandigheden wijzigen. Dit kan via een nieuwe overeenkomst of, als er geen overeenstemming is, via de familierechtbank. Na een EOT blijft de zaak ingeschreven op de rol, zodat elke partij bij nieuwe omstandigheden onafhankelijk van haar wil terug kan naar de rechtbank die de echtscheiding heeft uitgesproken (art. 1288, tweede en vierde lid, Ger.W.). Ook een onderhoudsuitkering tussen ex-echtgenoten kan onder bepaalde voorwaarden herzien worden (art. 301, § 7, oud BW).
Het belang van een weloverwogen notariële akte
Een notariële akte bij scheiding is meer dan alleen een formeel document; het is een blauwdruk voor uw toekomst na de ontbinding van uw huwelijksvermogensstelsel (art. 2.3.41 BW). Een goed opgestelde akte voorkomt toekomstige conflicten, biedt duidelijkheid en rechtszekerheid, en stelt u in staat om met een gerust hart aan een nieuwe fase in uw leven te beginnen. De complexiteit van het huwelijksvermogensrecht en de gevoeligheid van familiale afspraken maken het inschakelen van gespecialiseerde juridische hulp van groot belang.
Bij LawBase hebben we uitgebreide ervaring in het begeleiden van cliënten bij scheidingen en het opstellen van alle noodzakelijke documenten, waaronder de notariële akte. Onze advocaten zijn vertrouwd met de specifieke Belgische wetgeving en kunnen u door dit vaak moeilijke proces loodsen, met oog voor zowel de juridische als de menselijke aspecten. Of u nu kiest voor bemiddeling of een gerechtelijke procedure, wij staan u bij met professioneel en empathisch advies.
Voor meer informatie over de procedures en vereisten kunt u terecht op onze expertise-hub over echtscheiding door onderlinge toestemming.
Veelgestelde vragen (FAQ)
1. Is een notariële akte altijd verplicht bij een scheiding? Nee, een notariële akte is niet altijd verplicht voor de echtscheiding zelf. Bij een echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT) is een uitgebreide familierechtelijke overeenkomst vereist (art. 1288 Ger.W.), die notarieel verleden kan worden, maar dit is niet strikt noodzakelijk voor de echtscheiding zelf. Echter, als er onroerende goederen (zoals een woning in Sint-Niklaas of Oostende) moeten worden verdeeld, is een notariële akte wel wettelijk verplicht om de eigendomsoverdracht officieel te maken.
2. Wat is het verschil tussen een familierechtelijke overeenkomst en een notariële akte? De familierechtelijke overeenkomst is een document dat alle afspraken tussen de echtgenoten over de scheiding bevat, inclusief vermogensrechtelijke en familiale aspecten (kinderen, onderhoudsgeld). Dit document wordt opgemaakt bij een EOT en ingediend bij de familierechtbank. Een notariële akte is een authentiek document dat door een notaris wordt opgesteld en verleden. Het wordt met name gebruikt om afspraken over onroerende goederen juridisch bindend en tegenstelbaar te maken voor derden door overschrijving op het bevoegde kantoor Rechtszekerheid van de Algemene Administratie van de Patrimoniumdocumentatie. De familierechtelijke overeenkomst kan de basis vormen voor de notariële akte.
3. Wat als we het niet eens worden over de inhoud van de notariële akte? Als u het niet eens wordt over de verdeling van de goederen, kan een gerechtelijke procedure nodig zijn. Bij een echtscheiding door onderlinge toestemming betekent dit dat de rechter de EOT-procedure niet kan goedkeuren en u een echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting zult moeten aanvragen. De familierechtbank zal dan beslissen over de verdeling. Vaak wordt dan een notaris aangesteld door de rechtbank voor de gerechtelijke vereffening-verdeling (art. 1207 Ger.W.). In zo'n geval is de hulp van een advocaat essentieel om uw belangen te verdedigen voor de familierechtbank.
4. Kan ik de notariële akte zelf opstellen? Hoewel u theoretisch een familierechtelijke overeenkomst zelf kunt opstellen, is dit in de praktijk sterk af te raden. De wetgeving rond scheiding en vermogensrecht is complex en een kleine fout kan grote financiële gevolgen hebben. Het inschakelen van een advocaat is cruciaal om ervoor te zorgen dat alle juridische aspecten correct worden behandeld en dat de akte juridisch waterdicht is. Dit geldt des te meer voor het opstellen van een notaris document dat door de notaris moet worden verleden.
Lees ook
Conclusie
De notariële akte is een onmisbaar document in veel scheidingsprocedures in België, vooral wanneer er onroerende goederen in het spel zijn. Het correct opstellen van dit notaris document vereist diepgaande kennis van het Belgische recht en een zorgvuldige aanpak. Het zorgt ervoor dat alle afspraken helder en juridisch bindend zijn, wat u veel problemen in de toekomst kan besparen.
Wanneer u voor de uitdaging van een scheiding staat en een akte scheiding moet worden opgesteld, is het verstandig om u te laten bijstaan door professionals. De advocaten van LawBase zijn gespecialiseerd in familierecht en begeleiden u graag door dit proces. Wij zorgen ervoor dat uw belangen optimaal worden behartigd, van de initiële onderhandelingen tot het verlijden van de notariële akte. Neem contact op met LawBase voor een persoonlijk gesprek en deskundig advies. Wij helpen u graag verder.
Veelgestelde vragen over scheiding en de notariële akte: wat staat erin?
Gerelateerde onderwerpen:
Lees ook deze artikelen
Scheiding en expatriates: Internationale complicaties
Woont u in het buitenland of is uw partner van een andere nationaliteit, dan komen bevoegdheid en toepasselijk recht eerst. U leest welke rechter u kunt aanspreken, welk recht op de verdeling en de kinderen speelt en hoe erkenning verloopt.
Erfenis en echtscheiding: Wat zijn de regels?
Een erfenis blijft in het wettelijk stelsel in principe eigen vermogen, maar er zijn uitzonderingen. U leest hoe de drie vermogens werken, wat investering in de gezinswoning betekent en welke rol een testament of huwelijkscontract speelt.
Verblijfsregeling en zieke kinderen: Hoe regelen?
Een ziek kind gooit de verblijfsregeling overhoop. U leest hoe u afspreekt wie de zorg opneemt, wie meegaat naar de dokter, wat er gebeurt met de gemiste dagen en hoe u discussie over 'hoe ziek is ziek' voorkomt.
Scheiding en budgetteren: Nieuw financieel plan maken
Van één gezamenlijk huishouden naar twee aparte budgetten is een forse omslag. U leest hoe u uw vaste lasten in kaart brengt, welke posten u vaak vergeet, hoe u een buffer opbouwt en waar u terechtkunt voor budgetbegeleiding.
Scheiding en pensioenrechten: VAPZ en IPT
Een VAPZ of IPT vertegenwoordigt vaak een aanzienlijk bedrag. Of uw ex-partner er aanspraak op kan maken, hangt af van uw huwelijksstelsel en van de manier waarop de premies zijn betaald — met een belangrijke nuance bij de IPT van een bedrijfsleider.