Echtscheiding

Mr. Chanel Ribas Colomar· · ·

Scheiding en de FOD Financiën: Welke meldingen?

Een scheiding is een emotioneel uitdagende periode, waarin u met talloze praktische en juridische vraagstukken wordt geconfronteerd. Naast de emotionele verwerking en de herinrichting van uw persoonlijke leven, moet u ook tal van administratieve en financiële zaken regelen. Eén van de belangrijkste aspecten die vaak over het hoofd wordt gezien of onderschat, is de noodzakelijke communicatie met de Federale Overheidsdienst Financiën (FOD Financiën).

Een echtscheiding heeft immers ingrijpende gevolgen voor uw fiscale situatie. Uw gezinssamenstelling verandert, uw inkomsten en uitgavenpatroon wijzigt, en vaak zijn er regelingen voor onderhoudsgelden die een fiscaal impact hebben. Het is cruciaal om de FOD Financiën tijdig en correct op de hoogte te brengen van uw gewijzigde situatie om onaangename verrassingen in de toekomst te vermijden en uw rechten optimaal te benutten. Dit artikel gids u door de belangrijkste fiscale meldingen die u moet doen bij een scheiding.

In Vlaamse steden zoals Antwerpen, Gent en Leuven zien onze advocaten dagelijks dat cliënten worstelen met de complexiteit van de fiscale gevolgen van een scheiding. Een gebrekkige fiscale melding kan leiden tot verkeerde belastingaanslagen, boetes of het mislopen van bepaalde voordelen. Tijdig en correct handelen is dus van essentieel belang. Een grondige aanpak van uw financiële situatie na een scheiding is een van onze expertises die u verder kunt exploreren op onze pagina over fiscale aspecten van een scheiding.

De belangrijkste fiscale meldingen bij een scheiding

Wanneer u en uw partner besluiten uit elkaar te gaan, zijn er verschillende cruciale stappen die u fiscaal moet ondernemen. De aard van de meldingen hangt af van diverse factoren, zoals uw burgerlijke staat (gehuwd, wettelijk samenwonend of feitelijk samenwonend) en de aanwezigheid van minderjarige kinderen.

1. Wijziging van gezinssamenstelling en adres

De eerste en meest elementaire fiscale melding betreft de wijziging van uw gezinssamenstelling. Voor de FOD Financiën bent u fiscaal gezien een 'feitelijk gescheiden' persoon zodra u niet langer op hetzelfde adres woont als uw partner én de wil hebt om definitief gescheiden te leven.

Voor gehuwden en wettelijk samenwonenden: Zodra één van u de gezinswoning verlaat en zich op een nieuw adres inschrijft, wordt dit automatisch doorgegeven aan de dienst bevolking van de gemeente, en vandaar uit aan het rijksregister. De FOD Financiën ontvangt deze informatie vervolgens via het rijksregister. Vanaf het moment van deze adreswijziging worden u en uw ex-partner fiscaal afzonderlijk belast voor het inkomstenjaar volgend op het jaar van de feitelijke scheiding. Voor het jaar van de feitelijke scheiding blijft u meestal nog fiscaal als gehuwden of wettelijk samenwonenden behandeld.

Belangrijke nuance: Zelfs als u nog onder hetzelfde dak woont, maar u bent definitief en feitelijk gescheiden (u leeft niet langer samen als een koppel), kunt u in bepaalde gevallen reeds als fiscaal afzonderlijke personen beschouwd worden. Dit is echter een grijze zone die vaak juridische bewijsvoering vereist en waar de FOD Financiën niet automatisch van op de hoogte is. Dit is doorgaans niet de meest voor de hand liggende weg en het is raadzaam om hierover fiscaal advies in te winnen.

Actie die u moet ondernemen:

• Adreswijziging: Zorg ervoor dat u zich officieel inschrijft op uw nieuwe adres bij de dienst bevolking van uw gemeente (bijvoorbeeld in Gent, Brugge of Mechelen). Dit is de basis voor de meeste fiscale aanpassingen.
• Aangifte op afzonderlijke formulieren: Vanaf het inkomstenjaar volgend op de feitelijke scheiding vult u elk een eigen belastingaangifte in. Voor het jaar van de feitelijke scheiding vult u in principe nog een gemeenschappelijke aangifte in, tenzij u kunt bewijzen dat de feitelijke scheiding een heel jaar geduurd heeft (en dan zal de FOD Financiën in bepaalde gevallen toch een splitsing toestaan).

2. Onderhoudsuitkeringen en hun fiscale behandeling

Een van de meest impactvolle fiscale aspecten na een scheiding betreft de onderhoudsuitkeringen, zowel voor de ex-echtgenoot als voor de kinderen.

Onderhoudsuitkeringen aan de ex-partner (uitkeringen tot levensonderhoud)

• Aftrekbaarheid voor de betaler: Als u onderhoudsgeld betaalt aan uw ex-partner, kunt u een deel van deze bedragen fiscaal aftrekken van uw netto belastbaar inkomen. Dit geldt alleen voor onderhoudsgeld dat vastgesteld is in een gerechtelijke beslissing of een schriftelijke overeenkomst (bijvoorbeeld in de regelingsakte bij een echtscheiding door onderlinge toestemming, zoals bedoeld in art. 1287 Ger.W.). Voor betalingen vanaf 1 januari 2026 is 60% van het effectief betaalde onderhoudsgeld aftrekbaar, en voor betalingen vanaf 1 januari 2027 nog 50% (art. 104, 1° en 2° WIB 92, zoals gewijzigd bij de wet van 18 december 2025 houdende diverse bepalingen). Voorheen was dat 80%.
• Belastbaarheid voor de ontvanger: De ex-partner die het onderhoudsgeld ontvangt, moet dit aangeven als een belastbaar inkomen. Ook hiervoor geldt hetzelfde percentage: 60% van de ontvangen bedragen voor 2026, 50% vanaf 2027.
• Fiscale melding:
  • Betaler: U moet het betaalde onderhoudsgeld correct invullen in uw belastingaangifte in de daarvoor bestemde rubriek (Code 1386/2386). De FOD Financiën zal u mogelijks om bewijsstukken vragen (bankuittreksels, vonnis/overeenkomst).
  • Ontvanger: U moet het ontvangen onderhoudsgeld correct invullen in uw belastingaangifte in de daarvoor bestemde rubriek (Code 1120/2120).

Onderhoudsbijdragen voor kinderen

Onderhoudsbijdragen die u betaalt voor uw minderjarige kinderen zijn in België niet fiscaal aftrekbaar voor de betalende ouder en niet belastbaar voor de ontvangende ouder. Dit in tegenstelling tot de situatie voor ex-partners. De kosten voor de kinderen worden meestal geregeld in een familierechtelijke overeenkomst of een gerechtelijke beslissing, waarin de verdeling van de kosten en de onderhoudsbijdrage tussen de ouders wordt vastgelegd (art. 203bis oud BW).

3. Fiscaal co-ouderschap en voordelen voor kinderen

Na een scheiding, en zeker wanneer er kinderen bij betrokken zijn, ontstaan er belangrijke fiscale overwegingen rondom de kinderen. Het is van cruciaal belang om te weten wie de kinderen fiscaal ten laste neemt en wat de mogelijkheden zijn voor fiscaal co-ouderschap.

Fiscaal co-ouderschap (art. 132bis WIB 92): Als u minderjarige kinderen heeft en er is een gelijkmatig verdeelde huisvesting ("co-ouderschap"), dan kunnen de fiscale voordelen voor die kinderen verdeeld worden tussen de ouders. Dit betekent dat niet één ouder de kinderen volledig fiscaal ten laste neemt, maar dat beide ouders voor de helft de fiscale voordelen genieten (verhoging belastingvrije som).

Voorwaarden voor fiscaal co-ouderschap:

1. Gelijkmatig verdeelde huisvesting: De kinderen moeten minstens voor de helft van de tijd bij elke ouder verblijven. Dit moet blijken uit een door de familierechtbank gehomologeerde overeenkomst (bijvoorbeeld in de familierechtelijke overeenkomst bij een EOT, art. 1288 Ger.W. en art. 1298 Ger.W.) of een rechterlijke beslissing. In de praktijk betekent dit vaak een week-om-week regeling. Onze advocaten in Kortrijk en Hasselt zien regelmatig dat dit punt tot discussie leidt.
2. Vermelding in de overeenkomst/beslissing: De overeenkomst of beslissing moet uitdrukkelijk vermelden dat de kinderen fiscaal ten laste worden genomen door beide ouders, met de vermelding dat de belastingvrije som voor beide ouders wordt opgesplitst.
3. Geen onderhoudsuitkeringen voor de kinderen: De ouder die onderhoudsgeld ontvangt voor de kinderen, kan de kinderen niet fiscaal ten laste nemen in het kader van fiscaal co-ouderschap. Fiscaal co-ouderschap sluit de aftrekbaarheid van onderhoudsgeld voor de kinderen uit.

Fiscale melding: Indien u kiest voor fiscaal co-ouderschap, moet dit expliciet aangevinkt worden in uw individuele belastingaangiften (Code 1036/2036). Zorg ervoor dat u de nodige bewijsstukken (gehomologeerde overeenkomst of vonnis) kunt voorleggen als de FOD Financiën hierom vraagt.

Wat als er geen fiscaal co-ouderschap is? Als er geen fiscaal co-ouderschap is, neemt de ouder die de kinderen "ten laste heeft" de fiscale voordelen op zich. Dit is meestal de ouder bij wie de kinderen hun officiële domicilie hebben. De term "ten laste" betekent dat de ouder in belangrijke mate bijdraagt in het onderhoud van het kind. Dit kan ook de ouder zijn die de meeste dagen van de week het verblijf van de kinderen organiseert.

4. Wijzigingen in vermogen en onroerende goederen

Een scheiding leidt vaak tot een vereffening-verdeling van het gemeenschappelijk vermogen, inclusief onroerende goederen zoals de gezinswoning (art. 1207 Ger.W.). Deze transacties hebben belangrijke fiscale gevolgen.

Verkooprecht (vroeger registratierecht) bij de verdeling van onroerende goederen

Als u samen een woning bezit en deze wordt verkocht aan een derde, dan zijn er geen specifieke fiscale meldingen bij de FOD Financiën bovenop de reguliere verkoopkosten. Echter, wanneer één van de ex-partners de andere uitkoopt en de woning overneemt, dan is er sprake van een verdeling of "afstand van onverdeelde delen".

In Vlaanderen betaalt u dan een verdeelrecht van 2,5% (vroeger 1%) op de waarde van de onroerende goederen die verdeeld worden. Dit is een belasting die door de notaris wordt geïnd en doorgestort aan de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel), die nauw samenwerkt met de FOD Financiën. U hoeft hier zelf geen aparte fiscale melding voor te doen, aangezien de notaris dit administratief afhandelt.

Meerwaardebelasting op onroerende goederen

In België kan er in principe een belasting op de meerwaarde van onroerende goederen worden geheven als u een woning verkoopt binnen vijf jaar na aankoop. Echter, de verkoop van de gezinswoning is hier meestal van vrijgesteld, onder bepaalde voorwaarden. Als u na uw scheiding een woning verkoopt die niet de gezinswoning was, is het belangrijk om na te gaan of u meerwaardebelasting verschuldigd bent. Een advocaat gespecialiseerd in familierecht kan u hierover adviseren, eventueel in samenwerking met een fiscalist.

5. Afzonderlijke aanslagbiljetten en aanslagjaren

Zoals eerder vermeld, zal u na een feitelijke scheiding afzonderlijke belastingaangiften indienen. Dit betekent dat u vanaf het inkomstenjaar volgend op het jaar van de feitelijke scheiding, elk uw eigen aanslagbiljet zult ontvangen en uw belasting apart zult moeten regelen.

Aanslagjaar en inkomstenjaar:

• Het inkomstenjaar is het jaar waarop de inkomsten betrekking hebben (bijvoorbeeld inkomsten van 2024).
• Het aanslagjaar is het jaar waarin de belastingaangifte wordt ingediend en het aanslagbiljet wordt opgemaakt (bijvoorbeeld aanslagjaar 2025 voor inkomsten van 2024).

Als u bijvoorbeeld feitelijk scheidt in 2024, dan zult u voor de inkomsten van 2024 (aanslagjaar 2025) nog een gemeenschappelijke aangifte indienen (tenzij anders bewezen en aanvaard). Vanaf de inkomsten van 2025 (aanslagjaar 2026) zal u dan afzonderlijke aangiften moeten indienen.

6. Wijziging van bankrekeningen en schulden

Tijdens een scheiding worden vaak gezamenlijke bankrekeningen stopgezet en schulden verdeeld. Dit heeft geen directe fiscale meldingen bij de FOD Financiën, maar wel indirecte gevolgen:

• Intresten op leningen: Als u gezamenlijke hypotheekleningen had en deze worden herverdeeld, zal de fiscale aftrek van intresten op de hypothecaire lening op een andere manier moeten worden verdeeld in uw aangifte.
• Spaarrekeningen en beleggingen: De inkomsten uit spaargelden of beleggingen (dividenden, roerende voorheffing) worden vanaf de scheiding op een andere manier toegerekend.

Het is belangrijk om bij de vereffening-verdeling van het vermogen en de schulden rekening te houden met de fiscale impact van deze wijzigingen. Een gedetailleerde vermogensinventaris kan hierbij helpen.

7. Bedrijfsvermogen bij ondernemers

Voor ondernemers kan een scheiding nog complexer zijn, zeker als het bedrijf een significant deel van het gemeenschappelijk vermogen uitmaakt. De fiscale meldingen kunnen dan zeer uitgebreid zijn en specialisten vereisen. Denk hierbij aan:

• De waardering van de onderneming.
• De fiscale impact van een uitkoop of overdracht van aandelen.
• De voortzetting van de bedrijfsactiviteiten.
• Mogelijke herstructureringen.

Dit vraagt om een gespecialiseerde aanpak waarbij de expertise van een familierechtadvocaat en een bedrijfsrevisor of fiscalist onontbeerlijk is. Meer informatie hierover vindt u in ons artikel over scheiding en familiebedrijf.

8. Impact op het Groeipakket (vroeger kinderbijslag)

Hoewel het Groeipakket (voorheen kinderbijslag) niet rechtstreeks een fiscale materie is die door de FOD Financiën wordt beheerd, is het wel een belangrijke inkomensgerelateerde kwestie na een scheiding. De betaling van het Groeipakket wordt beheerd door de Vlaamse overheid via de uitbetalingsactoren.

Wie ontvangt het Groeipakket na een scheiding? De algemene regel is dat het Groeipakket betaald wordt aan de ouder bij wie het kind officieel gedomicilieerd is. Let op: fiscaal co-ouderschap (art. 132bis WIB 92) staat volledig los van het Groeipakket – het ene volgt niet uit het andere. Bij een gelijkmatig verdeelde huisvesting voorziet het Groeipakketdecreet wel in een verdeling: elke ouder ontvangt dan de helft van de sociale toeslag en van de universele participatietoeslag (art. 58 Groeipakketdecreet). Het basisbedrag zelf (art. 13 Groeipakketdecreet) wordt in beginsel aan één begunstigde uitbetaald, tenzij de ouders samen anders afspreken of de familierechtbank er anders over beslist. Meld de gewijzigde gezinssituatie hoe dan ook aan uw uitbetalingsactor. Ook de eventuele sociale toeslag (art. 18 Groeipakketdecreet) of schooltoeslag (art. 24 Groeipakketdecreet) kan beïnvloed worden door de scheiding, aangezien deze vaak afhankelijk zijn van het gezinsinkomen.

Actie die u moet ondernemen: Neem contact op met uw uitbetalingsactor van het Groeipakket om de wijzigingen in uw gezinssituatie te melden en de betalingen correct te laten aanpassen.

Hoe de FOD Financiën op de hoogte brengen?

Hoewel de FOD Financiën veel informatie via het rijksregister ontvangt, is het in uw eigen belang om proactief te zijn en waar nodig zelf meldingen te doen of uw aangifte correct in te vullen.

1. Correct invullen van de belastingaangifte: Dit is de belangrijkste manier om de FOD Financiën op de hoogte te brengen van uw gewijzigde fiscale situatie. Neem de tijd om de aangifte zorgvuldig in te vullen en raadpleeg indien nodig de toelichting of een expert.
2. Mijn Dossier (MyMinfin.be): Via de online applicatie MyMinfin kunt u uw fiscale gegevens raadplegen, uw aangifte indienen en in sommige gevallen bepaalde wijzigingen doorgeven.
3. Contact opnemen met de contactcentra: Bij twijfel kunt u telefonisch contact opnemen met de FOD Financiën of een van hun kantoren bezoeken.
4. Hulp van een expert: Een gespecialiseerde advocaat of fiscalist kan u helpen bij het correct invullen van uw aangifte en het adviseren over de fiscale implicaties van uw scheiding. Dit is zeker aan te raden bij complexe vermogenssituaties of internationale aspecten.

Klaar om uw echtscheiding te starten?

Wij begeleiden u stap voor stap door het volledige proces — snel, betaalbaar en zonder conflict.

Praktische tips en aandachtspunten

• Bewaar alle documenten: Zorg ervoor dat u alle relevante documenten zorgvuldig bewaart: de familierechtelijke overeenkomst of de regelingsakte, het vonnis van de familierechtbank, bewijzen van betalingen van onderhoudsgeld, bewijzen van adreswijzigingen, etc. Deze kunnen cruciaal zijn bij controles van de FOD Financiën.
• Tijdige melding: Hoe sneller u de nodige aanpassingen doorvoert, hoe minder kans op fouten of verrassingen achteraf.
• Vraag advies: De fiscale wetgeving kan complex zijn en is bovendien aan verandering onderhevig. Aarzel niet om professioneel advies in te winnen bij een advocaat met expertise in fiscale aspecten van scheidingen. Zij kunnen u niet alleen helpen bij de juridische aspecten van de scheiding, maar u ook wegwijs maken in de fiscale doolhof. In Dendermonde, Sint-Niklaas of Turnhout kunnen onze advocaten u hierbij helpen.
• Indexering van onderhoudsgeld: Vergeet niet dat onderhoudsbijdragen jaarlijks moeten worden geïndexeerd (art. 203quater oud BW). Dit heeft invloed op de bedragen die u betaalt of ontvangt, en dus indirect op uw fiscale situatie. Lees hierover meer in ons artikel Kinderalimentatie en inflatie: Indexering uitgelegd.
• Fiscale eenheid bij gehuwden: Onthoud dat gehuwden fiscaal gezien vaak als één geheel worden beschouwd tot het jaar van de feitelijke scheiding. Dit betekent dat inkomsten en uitgaven (en de daaraan gekoppelde aftrekken en voordelen) vaak nog samengevoegd worden in de aangifte voor dat jaar.
• Scheiding en sociale zekerheid: Naast de fiscale aspecten heeft een scheiding ook invloed op uw sociale zekerheidsrechten (ziekenfonds, pensioen). Hoewel dit niet onder de FOD Financiën valt, is het wel een belangrijk aandachtspunt. Meer hierover vindt u in ons artikel Scheiding en sociale zekerheid: Rechten behouden.

Veelgestelde vragen (FAQ)

V: Moet ik de FOD Financiën informeren over mijn scheiding als ik wettelijk samenwoonde?

A: Ja, ook bij wettelijke samenwoning verandert uw fiscale situatie na de beëindiging. Zodra één van de partners zich op een ander adres inschrijft en de wettelijke samenwoning officieel beëindigd is bij de gemeente (art. 1476 oud BW), wordt dit doorgegeven via het rijksregister aan de FOD Financiën. Net als bij gehuwden, zult u vanaf het inkomstenjaar volgend op de beëindiging afzonderlijk belast worden.

V: Wat gebeurt er als ik de fiscale meldingen niet of te laat doe?

A: Het niet tijdig of correct melden van uw gewijzigde situatie kan leiden tot onjuiste belastingaanslagen. Dit kan resulteren in:

• Het mislopen van fiscale voordelen of aftrekken.
• Het onterecht ontvangen van fiscale voordelen, die u later met terugwerkende kracht moet terugbetalen, vaak met boetes en interesten.
• Fiscale controles en bijkomende administratieve lasten.

V: Moet ik mijn notaris of advocaat ook informeren over de fiscale aspecten?

A: Absoluut. Uw advocaat of notaris zal u begeleiden bij het opstellen van de nodige overeenkomsten (zoals de regelingsakte of familierechtelijke overeenkomst) en kan u adviseren over de fiscale clausules die daarin moeten worden opgenomen. Zij werken vaak samen met fiscalisten om ervoor te zorgen dat alle fiscale gevolgen correct worden afgehandeld. Zo is de rol van de notaris cruciaal bij de vereffening-verdeling van onroerende goederen en de afhandeling van het verdeelrecht.

V: Hoe zit het met de bescherming van de gezinswoning en de fiscale aspecten hiervan na scheiding?

A: Ongeacht het huwelijksstelsel, is de gezinswoning beschermd (art. 215 oud BW). Bij een scheiding moet hierover een regeling getroffen worden, wat fiscale implicaties kan hebben, vooral als één partner de woning overneemt. Het verdeelrecht is dan van toepassing. Als de woning wordt verkocht en u daarvoor de hypothecaire lening had afgesloten, kunnen de fiscale aftrekken van deze lening wijzigen na de verkoop of overname. Dit zijn complexe materies waarvoor u zeker juridisch advies moet inwinnen.

V: Ik ben feitelijk gescheiden, maar de procedure loopt nog. Ben ik dan al fiscaal gescheiden?

A: Zoals eerder aangegeven, bent u fiscaal feitelijk gescheiden zodra u niet langer op hetzelfde adres woont én de wil hebt om definitief gescheiden te leven. Dit betekent dat u vanaf het inkomstenjaar volgend op uw adreswijziging (of bewezen feitelijke scheiding) afzonderlijk zult worden belast. De juridische procedure van de echtscheiding kan hier los van staan wat betreft de start van de fiscale scheiding, maar de uitkomsten van die procedure (zoals onderhoudsgeld) zullen uiteraard wel de inhoud van uw aangifte beïnvloeden.

Lees ook

• Scheiding en testament: Aanpassingen nodig?
• Alimentatie en fiscaal co-ouderschap: Voordelen
• Successierechten na scheiding: Wat verandert er?

Conclusie

De fiscale aspecten van een scheiding zijn complex en verdienen de nodige aandacht. Het tijdig en correct informeren van de FOD Financiën is essentieel om financiële problemen te voorkomen en uw rechten te vrijwaren. Van het aangeven van een adreswijziging tot het correct invullen van onderhoudsuitkeringen en het overwegen van fiscaal co-ouderschap: elke stap heeft zijn eigen fiscale gevolgen.

Laat u in deze moeilijke periode bijstaan door professionals. De advocaten van LawBase gespecialiseerd in familierecht kunnen u niet alleen juridisch adviseren en begeleiden bij uw scheidingsprocedure, maar u ook wegwijs maken in de fiscale implicaties. Neem vandaag nog contact met ons op voor een persoonlijk gesprek en laat ons u helpen de juiste fiscale meldingen te doen bij de FOD Financiën, zodat u met een gerust hart aan een nieuwe fase van uw leven kunt beginnen.

Gerelateerde onderwerpen:

Lees ook deze artikelen