Waardering van Uw Onderneming bij Scheiding

Deze pagina gaat over het proces, niet over de rekenmethodes

Hieronder leest u hoe een waardering in een scheidingsdossier tot stand komt: wie ze uitvoert, welke stukken daarvoor nodig zijn, op welke datum gewaardeerd wordt, en wat er gebeurt wanneer u het over de uitkomst oneens blijft. De rekenmethodes zelf, en wat elke methode wel en niet meet, staan naast elkaar op een aparte pagina. Wie eerst wil begrijpen waarom twee waarderingen van dezelfde zaak zo ver uit elkaar kunnen liggen, begint daar; wie wil weten hoe hij het in zijn dossier organiseert, blijft hier.

• Hier: de expert, de stukken, de peildatum, de betwisting en de uitkoop
• Elders: intrinsieke waarde, rendementswaarde, kasstromen en multiples

Waarom bedrijfswaardering essentieel is

De waarde van uw onderneming bepaalt hoeveel u moet afstaan bij scheiding, of hoeveel u moet compenseren aan uw ex-partner. Een te hoge waardering kost u geld, een te lage waardering kan door de rechtbank worden aangevochten. Een objectieve, professionele waardering voorkomt discussies en zorgt voor een eerlijke verdeling.

Waarderingsmethoden voor KMO's

De meest gebruikte methoden voor de waardering van een KMO bij scheiding zijn: (1) de intrinsieke waarde (netto actief), (2) de rendementswaardemethode (toekomstige cashflows), (3) de vergelijkingsmethode (multiples van vergelijkbare bedrijven), en (4) een combinatie (gewogen gemiddelde). Elke methode geeft een ander resultaat. De keuze van de methode kan een verschil van tienduizenden euro's betekenen in de verdeling.

Waarom de vraag "wat is de zaak waard" te vroeg komt

De eerste vraag is niet wat de onderneming waard is, maar of en in welke mate ze in de verdeling valt. Dat hangt af van uw stelsel en van het ogenblik waarop de activiteit is ontstaan. Onder het wettelijk stelsel bestaat er naast de eigen vermogens een gemeenschap (art. 2.3.12 BW), terwijl wat u al bezat of kreeg door schenking of erfenis eigen blijft (art. 2.3.17 BW). Bij scheiding van goederen blijft de zaak in beginsel eigen (art. 2.3.61 BW), wat niet uitsluit dat er tussen de vermogens verrekend moet worden. Pas wanneer die vraag beantwoord is, weet u wat er precies gewaardeerd moet worden: de volledige onderneming, de aandelen, of enkel de aangroei tijdens een bepaalde periode.

Wie de waardering uitvoert

In de praktijk gebeurt de waardering door een cijferberoeper of een waarderingsdeskundige die daar ervaring mee heeft. U kunt samen één deskundige aanstellen, wat het snelst en het goedkoopst werkt en de kans op een aanvaarde uitkomst het grootst maakt. U kunt ook elk een eigen adviseur nemen, waarna beide rapporten naast elkaar worden gelegd en het verschil wordt uitgepraat. Blijft u er niet uit, dan kan een deskundige worden aangesteld in het kader van de gerechtelijke afwikkeling. Leg de opdracht van de deskundige schriftelijk vast: wat wordt gewaardeerd, op welke datum, op basis van welke stukken en wie de kosten draagt.

De stukken die de deskundige nodig heeft

Een waardering is niet beter dan de stukken waarop ze steunt. Verzamel ze in één keer, zodat de deskundige niet in etappes moet werken en u niet twee keer betaalt voor hetzelfde werk.

• De jaarrekeningen van de voorbije boekjaren en de laatste tussentijdse cijfers
• De statuten en het aandeelhoudersregister of de gegevens van de eenmanszaak
• De lopende contracten: huur, leasing, financiering, verzekeringen
• Een overzicht van het personeel en van de lopende verbintenissen
• De lijst van de materiële activa en van de eventuele onroerende goederen
• De lopende geschillen, waarborgen en borgstellingen

De peildatum vastleggen

Een onderneming verandert elke maand van waarde. Zonder afgesproken peildatum waardeert de ene adviseur op de laatste jaarrekening en de andere op de meest recente cijfers, en verklaart dat alleen al een groot deel van het verschil. Spreek daarom uitdrukkelijk een datum af en neem ze op in de overeenkomst, samen met de stukken waarop de waardering steunt. Bij gehuwden hangt aan het ogenblik van de ontbinding van het stelsel bovendien een eigen betekenis vast (art. 2.3.41 BW). Kies de datum bewust en niet toevallig: wie de datum kiest, kiest voor een groot stuk ook de uitkomst.

Van waardering naar uitkoopsom

De waarde van de zaak is niet hetzelfde als het bedrag dat de ondernemer aan zijn ex-partner betaalt. Tussen die twee zitten enkele stappen: het aandeel van de zaak dat werkelijk in de verdeling valt, de schulden die eraan hangen, en de rest van de vermogensverdeling waarin de zaak niet het enige bestanddeel is. Vaak wordt de ondernemer eigenaar van de volledige activiteit en wordt de andere partner gecompenseerd met een som geld of met andere vermogensbestanddelen, bijvoorbeeld een groter deel van de opbrengst van de woning. Die keuze houdt de onderneming werkbaar, wat in het belang is van beide ex-partners: een zaak die stilvalt, is voor niemand nog iets waard.

De betaalbaarheid van de uitkoop

Een correct berekende uitkoopsom die de ondernemer niet kan betalen, helpt niemand. Bespreek daarom in dezelfde beweging hoe er betaald wordt: in één keer, gespreid over een afgesproken periode, of gedeeltelijk verrekend met andere bestanddelen van de verdeling. Wordt er gespreid betaald, neem dan uitdrukkelijk op wanneer elke schijf vervalt, wat er gebeurt bij niet-betaling, en welke zekerheid daar eventueel tegenover staat. Een betalingsregeling zonder vervaldata en zonder gevolg bij wanbetaling is een uitnodiging tot een nieuw geschil.

Wat u in de overeenkomst opneemt

Bij een echtscheiding met onderlinge toestemming worden de vermogensrechtelijke afspraken vastgelegd in de regelingsakte (art. 1287 Ger. W.). Voor een dossier met een onderneming betekent dat: de omschrijving van wat gewaardeerd is, de peildatum, de gehanteerde uitkomst, de verrekening die eruit volgt en de betalingsmodaliteiten. Neem ook op wat er gebeurt met de eventuele rekening-courant, met borgstellingen die een van beiden voor de zaak heeft gegeven, en met de arbeidsrechtelijke situatie wanneer de ex-partner in de zaak werkte. Wat niet in de akte staat, is achteraf een discussie.

Als u het oneens blijft

Blijft de waardering betwist, dan zijn er verschillende uitwegen naast een procedure. U kunt een tweede deskundige om een tegenadvies vragen en beide rapporten samenleggen. U kunt bemiddeling inschakelen, waarbij wat u zegt vertrouwelijk blijft (art. 1728 Ger. W.). U kunt ook afspreken dat u zich op voorhand neerlegt bij de uitkomst van een gezamenlijk aangestelde deskundige, wat het geschil in één beweging afsluit. Raakt u er op geen enkele manier uit, dan blijft de gerechtelijke vereffening-verdeling over, waarbij de rechtbank een notaris aanstelt om de boedel samen te stellen en de verdeling voor te bereiden (art. 1207 e.v. Ger. W.).

Bijzondere gevallen in het proces

Sommige dossiers vragen een aangepaste aanpak. Werkte uw ex-partner mee in de zaak, dan moet naast de waardering ook de beëindiging of voortzetting van die samenwerking geregeld worden. Zijn er andere aandeelhouders, dan bepalen de statuten of een aandeelhoudersovereenkomst mee wat er met de aandelen kan gebeuren, en kan een overdracht aan voorwaarden onderworpen zijn. Is de onderneming in feite één persoon met een cliënteel, dan is een groot deel van wat op papier waarde heeft, gebonden aan wie blijft werken. En is het netto resultaat van de waardering negatief, dan verdeelt u geen actief maar een last.

• Ex-partner werkzaam in de zaak: ook de samenwerking moet geregeld worden
• Andere aandeelhouders: statuten en aandeelhoudersovereenkomst nakijken
• Persoonsgebonden activiteit: waarde hangt aan wie blijft werken
• Negatieve nettowaarde: er wordt een last verdeeld, geen actief

Een realistische volgorde

Wie de stappen in de juiste volgorde zet, bespaart tijd en geld. Bepaal eerst wat er in de verdeling valt. Kies daarna samen de deskundige en leg zijn opdracht en de peildatum vast. Lever de stukken in één keer aan. Bespreek het ontwerprapport samen voor het definitief wordt, zodat feitelijke fouten er nog uit kunnen. Onderhandel pas daarna over de uitkoopsom en de betalingsmodaliteiten. En schrijf ten slotte alles uit in de akte, met verwijzing naar het rapport en naar de peildatum. Wie omgekeerd begint te onderhandelen voor er cijfers op tafel liggen, onderhandelt over een gevoel.

Wat u zelf klaarlegt voor het proces start

Een waarderingsopdracht die vlot verloopt, begint bij een ondernemer die zijn cijfers ordelijk aanlevert. Verzamel de jaarrekeningen van de voorbije boekjaren, de recentste tussentijdse cijfers, de lopende contracten, de leasings en de kredieten, en een kort overzicht van wat de zaak concreet doet en met wie. Voeg er een eerlijke toelichting bij over wat er in de cijfers bijzonder is: een uitzonderlijk jaar, een investering die nog moet renderen, een klant die is weggevallen. Wie dat zelf benoemt, komt geloofwaardiger over dan wie het laat ontdekken. Zorg tot slot dat de andere partij dezelfde stukken krijgt. Een waardering waarover achteraf blijkt dat ze op onvolledige informatie steunde, moet worden overgedaan, en dan bent u tijd en geld kwijt aan een oefening die u al gedaan had.

Waar u verder leest

Deze pagina gaat over wie waardeert, op welke datum en wat er gebeurt bij betwisting. De rekenmethodes zelf leggen we naast elkaar op een aparte pagina; de waardering van uw overige bezittingen komt elders aan bod.

De methodes vergeleken vindt u op boekwaarde, rendementswaarde of multiples.