Innen via de gerechtsdeurwaarder: wat u daarvoor nodig hebt

Deze pagina behandelt één van de wegen

Bij niet-betaling bestaan er verschillende sporen naast elkaar: DAVO, de gerechtsdeurwaarder en de strafklacht wegens familieverlating. Hier gaat het uitsluitend over het spoor van de deurwaarder en over de voorwaarde die daaraan voorafgaat.

De andere sporen en de keuze daartussen leest u op wat te doen bij niet-betaling.

Kosten en verhaal

De kosten van de deurwaarder komen in principe ten laste van de wanbetaler en worden mee ingevorderd. Blijkt uw ex-partner onvermogend, dan blijft u met de kosten zitten: dat is de reden om vooraf in te schatten of er iets te innen valt.

Wat een uitvoerbare titel juridisch betekent

Een titel is het stuk waaruit blijkt dat een rechter uw vordering heeft vastgesteld of bekrachtigd. Artikel 1495 Ger.W. formuleert de grondregel: geen veroordelende beslissing kan worden ten uitvoer gelegd dan nadat zij aan de partij is betekend. Twee zaken volgen daaruit. Ten eerste hebt u een rechterlijke beslissing of een bekrachtigde overeenkomst nodig; een onderhandse afspraak tussen u beiden is geen titel, ook al staat het bedrag er onbetwistbaar in. Ten tweede volstaat het niet dat u het vonnis in handen hebt: het moet officieel aan uw ex-partner zijn overhandigd door een gerechtsdeurwaarder. Zolang die betekening niet gebeurd is, kan er niets worden uitgevoerd, en dat is de reden waarom een dossier soms maanden stilligt zonder dat de schuldeiser begrijpt waarom.

Het bevel tot betaling: de stap voor het beslag

Artikel 1499 Ger.W. bepaalt dat aan elk uitvoerend beslag op roerend goed een bevel aan de schuldenaar voorafgaat, dat ten minste een dag voor het beslag wordt gedaan, en dat, indien de titel bestaat uit een rechterlijke beslissing, de betekening daarvan bevat indien dit nog niet gebeurd is. Het bevel is dus tegelijk een waarschuwing en een formaliteit waarzonder het beslag aanvechtbaar wordt. In de praktijk werkt het vaak als het beslissende duwtje: wie een deurwaarder aan de deur krijgt met een bevel, betaalt geregeld alsnog. Reken er niet op dat dit meteen tot een volledige regeling leidt, maar reken er evenmin op dat u die stap kunt overslaan.

Waarom een onderhoudsschuld het loon dieper raakt

Artikel 1409 Ger.W. beschermt een deel van het loon tegen beslag: bedragen uitgekeerd ter uitvoering van een arbeidsovereenkomst, een leerovereenkomst of een statuut zijn slechts binnen bepaalde schijven vatbaar voor beslag. Die bescherming bestaat opdat een schuldenaar zou kunnen blijven leven. Artikel 1412 Ger.W. maakt daarop een uitzondering wanneer het beslag of de overdracht wordt verricht wegens de onderhoudsverplichtingen bedoeld in onder meer de artikelen 203 en 203bis oud BW. Voor uw dossier betekent dat het volgende: waar een gewone schuldeiser tegen de grens van de beschermde schijven aanloopt, geldt die grens voor de onderhoudsschuldeiser niet op dezelfde manier. Krijgt u te horen dat er niets te halen valt omdat het loon te bescheiden is, laat die redenering dan uitdrukkelijk toetsen aan artikel 1412.

Hoe loonbeslag praktisch verloopt

Het verloop is telkens hetzelfde, ongeacht de omvang van de achterstal. Wie de volgorde kent, begrijpt ook waar zijn dossier vastzit.

• U bezorgt de deurwaarder uw titel en een overzicht van wat openstaat
• De deurwaarder betekent de titel, als dat nog niet gebeurd is
• Er gaat een bevel tot betaling uit naar uw ex-partner
• Blijft betaling uit, dan legt de deurwaarder beslag onder de werkgever of de uitkeringsinstelling
• Die derde houdt in en stort door aan de deurwaarder
• De deurwaarder rekent af met u en houdt de kosten en de eventuele verdere achterstal op

Wat u de deurwaarder bezorgt

Hoe vollediger uw dossier, hoe minder heen en weer geschrijf en hoe sneller er beslag kan worden gelegd. Leg de volgende stukken samen klaar.

• De titel zelf: het vonnis of de bekrachtigde overeenkomst
• Het bewijs van betekening, indien die al plaatsvond
• Een overzicht per maand van het verschuldigde bedrag en van wat ontvangen werd
• Uw rekeninguittreksels over de betrokken periode
• De berekening van de indexering, zodat het gevorderde bedrag met de titel overeenstemt
• Alle gegevens die u hebt over werkgever, uitkeringsinstelling, bankrekening of voertuig

Voorbeeld: waarom het ene dossier vlot en het andere niet

Voorbeeld. Twee schuldeisers stappen op dezelfde dag naar een deurwaarder. De eerste komt met een betekend vonnis, een maandoverzicht en de naam van de werkgever van haar ex-partner. Bij haar kan het bevel meteen uitgaan en volgt het loonbeslag kort daarna. De tweede komt met een overeenkomst die nooit aan een rechtbank is voorgelegd en met de mededeling dat haar ex-partner zelfstandige is. Bij haar moet eerst een titel worden bekomen, en daarna moet worden nagegaan waarop beslag mogelijk is, want er is geen werkgever die kan inhouden. Beide dossiers zijn even gegrond, maar zij vragen een verschillende weg en een verschillende tijd. Dit is een voorbeeld ter illustratie.

Wanneer beslag weinig oplevert

Het is een oncomfortabele maar noodzakelijke vaststelling: een deurwaarder kan enkel innen wat bestaat. Is uw ex-partner zonder inkomen, zonder gekende werkgever of met schulden bij andere schuldeisers, dan kan een beslag leeg terugkomen terwijl de kosten wel gemaakt zijn. Dat betekent niet dat u niets kunt doen, wel dat de volgorde anders is: dan zijn de tussenkomst van DAVO, de delegatie van sommen bij een gekende inkomstenbron of de strafrechtelijke weg vaak zinvoller. Bespreek die afweging voor u opdracht geeft, en niet nadat de eerste kosten gemaakt zijn.

Fouten die de inning vertragen

In deze dossiers gaat de tijd bijna altijd verloren aan dezelfde zaken.

• Opdracht geven zonder titel, of zonder na te gaan of de titel betekend is
• Een bedrag vorderen dat niet met de indexering overeenstemt, wat tot betwisting leidt
• Deelbetalingen aanvaarden zonder ze schriftelijk toe te rekenen aan een bepaalde maand
• Een nieuwe onderlinge afspraak maken die de titel doorkruist, zonder ze te laten bekrachtigen
• Wachten tot de achterstal zo hoog is opgelopen dat volledige inning onrealistisch wordt
• Het contact met de kinderen inhouden als drukmiddel, wat de inning geen millimeter vooruithelpt en zich tegen u keert

Beslag onder derden en beslag op goederen: het verschil

Beslag onder derden richt zich niet tegen uw ex-partner zelf maar tegen iemand die hem geld verschuldigd is: zijn werkgever, een uitkeringsinstelling, een bank of een huurder. Die derde mag vanaf het beslag niet meer aan uw ex-partner betalen en moet verklaren wat hij onder zich heeft. Beslag op roerende goederen richt zich wel tegen zijn eigen bezittingen; daaraan gaat het bevel van artikel 1499 Ger.W. vooraf en het loopt uit op een openbare verkoop wanneer er niet betaald wordt. Voor onderhoudsschulden is beslag onder derden bijna altijd de eerste keuze: het levert een maandelijkse stroom op in plaats van een eenmalige opbrengst, en het is voor alle betrokkenen minder ingrijpend dan een verkoop van huisraad.

Deelbetalingen en toerekening

Zodra er beslag dreigt, komt er vaak beweging: uw ex-partner betaalt een deel. Dat is goed nieuws, maar het schept een administratief probleem dat later voor discussie zorgt. Spreek daarom uitdrukkelijk af, of laat de deurwaarder vastleggen, op welke maand een betaling wordt toegerekend. Zonder die duidelijkheid ontstaat er na een jaar een onontwarbaar dossier waarin beide partijen een ander openstaand saldo verdedigen, en dat saldo is nu net wat u moet kunnen bewijzen. Bevestig elke ontvangen betaling schriftelijk met vermelding van de maand waarop zij betrekking heeft, en houd de lopende bijdrage strikt gescheiden van de achterstal.

Wat u ondertussen zelf doet

Een inningsdossier loopt zelden op enkele weken af. Blijf in die periode zelf ordelijk werken, want dat bepaalt hoe snel er geschakeld kan worden wanneer er iets verandert.

• Werk uw maandoverzicht bij, ook in de maanden waarin er niets binnenkomt
• Meld elke wijziging in de situatie van uw ex-partner aan de deurwaarder: nieuwe werkgever, nieuw adres, nieuw voertuig
• Bevestig elke deelbetaling schriftelijk en reken ze toe aan een bepaalde maand
• Pas de indexering toe op het ogenblik dat zij van toepassing wordt, zodat uw vordering actueel blijft
• Houd de lopende bijdrage en de achterstal in twee afzonderlijke kolommen
• Laat uw kinderen buiten het inningsdossier: zij horen niet te weten hoeveel er openstaat

Deurwaarder, advocaat of allebei

De rolverdeling is eenvoudiger dan zij lijkt. De gerechtsdeurwaarder voert uit: hij betekent, geeft bevel en legt beslag op basis van uw titel. De advocaat komt tussen wanneer er nog geen titel is, wanneer de titel betwist wordt, wanneer de indexering of de berekening onduidelijk is, of wanneer er naast de inning ook een wijziging of een strafrechtelijk spoor speelt. Hebt u een duidelijke, betekende titel en een gekende werkgever, dan kunt u in veel gevallen rechtstreeks met een deurwaarder werken. Zit er iets scheef in de titel zelf, dan zal geen enkele deurwaarder dat kunnen rechtzetten en verliest u tijd door toch te beginnen.

Wat u van de deurwaarder mag verwachten en wat niet

Een gerechtsdeurwaarder werkt in opdracht, niet op eigen initiatief: hij doet wat uw titel hem toelaat en niets daarbuiten. Vraag daarom bij de start welke stappen hij zal zetten, in welke volgorde, en wanneer hij u opnieuw contacteert. Vraag ook hoe hij omgaat met gedeeltelijke betalingen en met een betalingsvoorstel van de andere partij: aanvaardt hij dat zelf, of legt hij het eerst aan u voor? Spreek af dat elk voorstel eerst bij u komt. Houd daarnaast zelf een eenvoudig overzicht bij van wat er binnenkomt en wanneer, zodat u op elk ogenblik kunt zeggen hoeveel er nog openstaat. Dat overzicht is meer waard dan uw herinnering, zeker wanneer het dossier over meerdere jaren loopt. Merkt u dat de inning stilvalt, vraag dan schriftelijk om een stand van zaken in plaats van te wachten. Een dossier dat niemand opvolgt, blijft liggen, en de tijd werkt niet in uw voordeel wanneer een achterstal ouder wordt.

Gehuwd, wettelijk samenwonend of feitelijk samenwonend

Voor de deurwaarder telt enkel de titel, niet uw vroegere samenlevingsvorm. Het verschil ligt bij de herkomst van die titel. Gehuwden beschikken na een echtscheiding door onderlinge toestemming over een door de rechtbank bekrachtigde overeenkomst. Wettelijk samenwonenden en feitelijk samenwonenden hebben geen echtscheidingsprocedure waaruit vanzelf een beslissing voortvloeit; zij hebben een uitspraak van de familierechtbank nodig of een bekrachtigde ouderschapsovereenkomst. Wie enkel op onderling overleg steunde, ontdekt dat verschil doorgaans pas op het ogenblik dat er niet meer betaald wordt.