Waarom de fiscus een aftrek van onderhoudsgeld verwerpt

Deze pagina gaat over de voorwaarden

Dat partneralimentatie in principe aftrekbaar is bij de betaler en belastbaar bij de ontvanger, staat elders. Hier gaat het over de voorwaarden waaraan de betaling moet voldoen en over de redenen waarom een aftrek in de praktijk verworpen wordt.

Wat de betaler in mindering brengt, leest u op aftrek bij de betaler.

Vier voorwaarden, en elk daarvan kan sneuvelen

Een aftrek van onderhoudsgeld steunt niet op één regel maar op een reeks voorwaarden die samen vervuld moeten zijn. Er moet een onderhoudsverplichting bestaan. De betaling moet regelmatig gebeuren. Het geld moet werkelijk bij de rechthebbende zijn aangekomen. En u moet dat alles kunnen aantonen. Valt er één weg, dan verdwijnt de aftrek voor dat jaar, ook al staat de rest buiten kijf. Deze pagina overloopt de voorwaarden een voor een en zegt telkens wat er in de praktijk fout gaat.

De onderhoudsverplichting: waar ze vandaan komt

Tegenover uw kinderen bestaat de verplichting van rechtswege. Art. 203 oud BW legt beide ouders de plicht op naar evenredigheid van hun middelen in te staan voor huisvesting, onderhoud, gezondheid, toezicht, opvoeding, opleiding en ontplooiing van het kind. Tussen bloedverwanten in de rechte lijn geldt de wederzijdse onderhoudsplicht van art. 205 en 207 oud BW. Tegenover een ex-echtgenoot bestaat de verplichting enkel wanneer zij is toegekend of overeengekomen (art. 301 oud BW). Buiten die gevallen betaalt u vrijwillig, en een vrijwillige betaling is fiscaal geen onderhoudsgeld.

Regelmatig betalen: waarom de fiscus daarop let

De wet gaat uit van een uitkering die periodiek terugkeert, niet van een som die u overmaakt wanneer het u past. Wie een aantal maanden overslaat en daarna een groot bedrag stort, geeft de controleur twee argumenten in handen: dat de betalingen niet regelmatig waren, en dat het bedrag misschien iets anders was dan onderhoudsgeld. Het probleem is niet dat achterstand verboden is, wel dat u ze moet kunnen verklaren. Een domiciliëring die elke maand op dezelfde dag loopt, sluit die discussie op voorhand af.

Betaling aan de rechthebbende zelf

Het geld moet toekomen aan wie er recht op heeft. Betaalt u de huur van uw ex rechtstreeks aan de verhuurder, koopt u zelf de kleding van de kinderen of stort u op een rekening die niet op naam van de rechthebbende staat, dan is de betaling misschien nuttig maar fiscaal moeilijk te verdedigen. Hetzelfde geldt voor betalingen in natura. Wilt u toch bepaalde kosten rechtstreeks dragen, laat dan in de overeenkomst opnemen dat die betalingen gelden als uitvoering van de onderhoudsbijdrage.

Het bewijs: wat een controleur wil zien

Bij een controle draait alles om drie stukken die samen een sluitend geheel vormen.

• De titel: het vonnis, de bekrachtigde overeenkomst of de onderhandse overeenkomst waarin het bedrag staat
• De rekeninguittreksels waarop elke betaling zichtbaar is, met de mededeling erbij
• Een overzicht per jaar dat de betaalde bedragen optelt en aansluit bij wat u hebt aangegeven

De aangifte van de ontvanger moet ermee kloppen

Aftrek en belastbaarheid zijn twee kanten van dezelfde beweging. Geeft de ontvanger een lager bedrag aan dan u aftrekt, dan valt dat verschil op. In de praktijk is dat een van de vaakst voorkomende oorzaken van een controle bij beide ex-partners tegelijk. Spreek daarom af dat u elk jaar hetzelfde jaartotaal gebruikt, en stuur elkaar dat cijfer voor de aangifte openstaat. Dat is geen wettelijke verplichting maar het bespaart beide partijen een discussie.

Een kapitaal ineens in plaats van een periodieke uitkering

Wordt de onderhoudsverplichting afgekocht met een som ineens, dan verdwijnt precies het kenmerk waarop de aftrek steunt: de periodiciteit. De fiscale behandeling van zo een kapitaal is niet dezelfde als die van een maandelijkse uitkering. Dat maakt de afkoop niet slecht — voor wie definitief wil afsluiten kan het de juiste keuze zijn — maar het maakt de fiscale uitkomst anders dan wat beide partijen vaak veronderstellen. Laat het effect berekenen voordat u het bedrag afspreekt, niet erna.

Achterstand die later alsnog betaald wordt

Onderhoudsgeld telt fiscaal in het jaar waarin het effectief betaald wordt. Wordt een achterstand van meerdere jaren in één keer ingelost, bijvoorbeeld na een uitvoering door de gerechtsdeurwaarder, dan valt dat volledige bedrag in het jaar van de betaling. Dat kan bij de ontvanger tot een aanzienlijk hogere aanslag leiden dan wanneer de bedragen tijdig waren gestort, en het roept bij de betaler de vraag naar de regelmaat op. Ook dat is een reden om achterstand niet te laten oplopen.

Voorbeeld: een aftrek die om drie redenen tegelijk sneuvelt

Een voorbeeld ter illustratie. Een vader betaalt zijn bijdrage nu eens contant bij de overdracht, dan weer door rechtstreeks de sportclub en de schoolfactuur te betalen, en de rest stort hij onregelmatig met de mededeling 'terugbetaling'. Er is geen overeenkomst; beide ouders vonden dat overbodig. Bij een controle valt de aftrek weg: er is geen titel, de betalingen zijn niet regelmatig en een deel is nooit bij de moeder aangekomen. Het geld is wel degelijk aan de kinderen besteed, maar dat is niet de vraag die de controleur stelt.

Wat u vandaag kunt rechtzetten

De meeste weigeringsgronden verdwijnen met een paar praktische ingrepen die u niet hoeft af te wachten.

• Zet de betaling om in een domiciliëring op een vaste dag van de maand
• Gebruik altijd dezelfde mededeling, met de maand en het jaar erin
• Laat het bedrag en de indexering vastleggen in een overeenkomst die bekrachtigd wordt
• Spreek af dat rechtstreeks betaalde kosten als uitvoering van de bijdrage gelden
• Vergelijk elk jaar het jaartotaal met de ontvanger voor u aangifte doet

Wat een controle in de praktijk inhoudt

Een controle over onderhoudsgeld begint bijna altijd met een vraag om inlichtingen: men vraagt u de titel voor te leggen en de betalingen van een bepaald jaar aan te tonen. Antwoordt u met een geordend overzicht en de bijhorende uittreksels, dan is de zaak in de meeste gevallen daarmee afgehandeld. Antwoordt u met losse stukken of met een verklaring zonder bewijs, dan volgt een tweede vraag en soms een bericht van wijziging. De uitkomst hangt zelden af van de wet en bijna altijd van de kwaliteit van uw antwoord.

Het risico van gemengde bedragen

Wordt één bedrag betaald dat zowel de bijdrage voor de kinderen als een uitkering aan de ex-partner dekt, dan moet iemand achteraf uitmaken welk deel wat was. Dat is een discussie die u nooit wint met een reconstructie achteraf. Vermeld daarom in de overeenkomst per bestemming een bedrag, ook wanneer u ze in één overschrijving betaalt, en zet in de mededeling van die overschrijving een verwijzing naar de overeenkomst.

Betalingen aan een meerderjarig kind

Blijft de onderhoudsplicht doorlopen nadat uw kind meerderjarig is geworden, dan kan de bijdrage rechtstreeks aan het kind worden betaald. Fiscaal verschuift daarmee de kant van de ontvanger: het is dan het kind dat de uitkering int. Dat heeft gevolgen die verder reiken dan de aangifte van de betaler, onder meer voor de vraag of het kind nog ten laste is. Laat die overstap uitdrukkelijk in de titel of in een addendum opnemen, met de datum vanaf wanneer zij ingaat.

Wat u doet als de aftrek toch verworpen wordt

Een bericht van wijziging is geen eindpunt. U kunt antwoorden en bijkomende stukken voorleggen, en tegen een aanslag staan rechtsmiddelen open met eigen termijnen. Wij vermelden die termijnen hier niet: zij verschillen naargelang de fase en de aard van de beslissing, en een verkeerd cijfer kost u uw recht. Vraag ze op zodra u het bericht ontvangt, en reageer nooit pas na de vakantie.

Preventie werkt beter dan verweer

Elke weigeringsgrond op deze pagina heeft een tegenhanger die u vandaag kunt regelen: een titel in plaats van een mondelinge afspraak, een domiciliëring in plaats van wisselende overschrijvingen, een rekening op naam van de rechthebbende in plaats van rechtstreekse betalingen, en één jaartotaal dat beide ex-partners gebruiken. Wie die vier zaken in orde brengt, heeft de meeste dossiers waarin een aftrek sneuvelt bij voorbaat vermeden.

Waar de andere drie fiscale vragen behandeld worden

Deze pagina blijft bij de voorwaarden. Wat de betaler precies in mindering brengt en tegen welk percentage, staat op de pagina over de aftrek bij de betaler. Wat de ontvanger erop betaalt, staat op de pagina over de belastbaarheid. Het geheel, met de keuze tussen aftrek en fiscaal co-ouderschap, staat op de overzichtspagina.

Het overzicht van beide kanten leest u op alimentatie en belastingen.

Uw dossier opbouwen terwijl het jaar loopt

De aftrek sneuvelt zelden op het principe en bijna altijd op het bewijs. Bouw het dossier daarom op terwijl het jaar loopt, niet in de weken voor de aangifte. Betaal via overschrijving met een vaste, herkenbare mededeling. Betaal telkens op ongeveer hetzelfde ogenblik van de maand. Bewaar de overeenkomst en elke latere wijziging in dezelfde map als de uittreksels, zodat u ze in één beweging kunt voorleggen. Maak van elke afwijking een korte notitie: waarom werd er die maand meer of minder betaald, en waar blijkt dat uit. Wie dat consequent doet, heeft op het einde van het jaar geen werk meer en kan bij een vraag onmiddellijk antwoorden. Wie het niet doet, moet achteraf reconstrueren en merkt dan dat net de maanden die tellen ontbreken. Spreek ten slotte met de andere ouder af dat u allebei dezelfde bedragen hanteert; dat kost één bericht per jaar en voorkomt de meeste discussies.

Gehuwd, wettelijk samenwonend, feitelijk samenwonend

Voor de kinderen verandert er niets: de onderhoudsplicht vloeit voort uit de afstamming, ongeacht de relatievorm van de ouders. Voor de ex-partner verschilt de grondslag wel. Na echtscheiding kan een uitkering worden toegekend of overeengekomen. Bij het beëindigen van een wettelijke samenwoning (art. 1475 e.v. oud BW) bestaat die aanspraak niet op dezelfde grondslag; de wet voorziet daar geen algemene onderhoudsuitkering na de beëindiging. Bij feitelijk samenwonen evenmin. Wie in die situaties toch iets betaalt aan de ex-partner, betaalt zonder onderhoudsverplichting, met alle fiscale gevolgen van dien.