Juridisch

Mr. Peter-Jan De Meulenaere· · ·

Scheiding en schenking terugvorderen: Kan dat?

Een scheiding brengt vaak heel wat emotionele en financiële onzekerheden met zich mee. Tijdens een relatie, en zeker tijdens een huwelijk, is het niet ongebruikelijk dat partners elkaar geschenken geven of dat familieleden, zoals ouders, substantiële donaties doen om het koppel te ondersteunen. Denk bijvoorbeeld aan een startkapitaal voor een woning, een dure auto, of zelfs geldbedragen voor dagelijkse uitgaven. Wanneer de relatie echter strandt, duikt de vraag vaak op: kunnen deze schenking terugvorderen of gift scheiding ongedaan gemaakt worden? En hoe zit het met een donatie huwelijk?

De mogelijkheid om een schenking terug te vorderen na een scheiding is een complex juridisch vraagstuk in België. Het antwoord hangt af van diverse factoren, zoals de aard van de schenking, het tijdstip waarop deze werd gedaan, de hoedanigheid van de schenker en de ontvanger, en de specifieke afspraken die eventueel gemaakt werden. Het is een thema dat veel mensen bezighoudt, van Gent tot Hasselt, en van Antwerpen tot Kortrijk. Het gaat immers over aanzienlijke geldbedragen of waardevolle bezittingen die mogelijk een grote impact kunnen hebben op de financiële situatie na een breuk.

In dit artikel duiken we dieper in de Belgische regelgeving en praktijk rond het terugvorderen van schenkingen en giften bij een scheiding. We zullen de verschillende scenario's bekijken, de juridische grondslagen uitleggen en u praktische adviezen geven. Of u nu de schenker bent die uw geld terug wil, of de ontvanger die geconfronteerd wordt met een dergelijke vordering, het is cruciaal om uw rechten en plichten te kennen. Een goed begrip van deze materie kan u veel hoofdbrekens en financiële verrassingen besparen in een al emotioneel zware periode.

De juridische aard van een schenking in België

Voordat we ingaan op het terugvorderen, is het essentieel om te begrijpen wat een schenking juridisch gezien inhoudt in België. Een schenking is een contract waarbij de schenker om niet (kosteloos) en onherroepelijk afstand doet van een zaak ten voordele van de begiftigde, die de schenking aanvaardt. De schenker verarmt zich, de begiftigde verrijkt zich. Het belangrijkste kenmerk van een schenking is de onherroepelijkheid. Dit betekent in principe dat een schenking niet zomaar kan worden teruggenomen. Er zijn echter uitzonderingen op deze regel, die we hieronder zullen bespreken.

Er bestaan verschillende vormen van schenkingen in België, elk met hun eigen specifieke voorwaarden en gevolgen:

1. Schenking bij notariële akte: Dit is de meest formele vorm. Voor onroerende goederen (zoals een huis of bouwgrond) is een notariële akte verplicht. Ook voor roerende goederen (zoals geld, effecten) kan men kiezen voor een notariële akte. Dit biedt de meeste rechtszekerheid.
2. Handgift: Dit is een materiële overhandiging van een roerend goed van hand tot hand, zonder geschreven document en zonder tussenkomst van een notaris. Denk aan contant geld, juwelen, of kunstwerken. De intentie tot schenken moet duidelijk zijn, en de ontvanger moet aanvaarden.
3. Bankgift of onrechtstreekse schenking: Hierbij wordt een roerend goed overgedragen via een bankverrichting (overschrijving). Ook hier is geen notariële akte vereist, maar men kan ter bewijs een document (pacte adjoint) opstellen waarin de schenking wordt bevestigd. Dit wordt vaak gebruikt voor geldbedragen.
4. Verkapte schenking: Dit is een schenking die verborgen zit in een andere rechtshandeling, bijvoorbeeld de verkoop van een goed voor een symbolische prijs.

De kwalificatie van de overdracht als schenking is cruciaal. Vaak wordt door ex-partners beweerd dat het om een lening ging, of om een bijdrage aan de kosten van het huwelijk, wat de mogelijkheid tot terugvorderen aanzienlijk beïnvloedt.

Schenkingen tussen echtgenoten: specifieke regels

Binnen het huwelijk gelden specifieke regels voor schenkingen tussen echtgenoten. Deze zijn van groot belang bij een scheiding en schenking terugvorderen.

Herroepbaarheid van schenkingen tussen echtgenoten

Schenkingen die echtgenoten elkaar tijdens het huwelijk doen (niet in het huwelijkscontract) zijn altijd herroepelijk. Dit is een afwijking van het algemene principe van onherroepelijkheid van schenkingen. Deze herroepelijkheid geldt zolang het huwelijk duurt. De schenker kan de schenking op elk moment intrekken, zonder opgave van redenen. Na een echtscheiding is de schenking definitief geworden, tenzij de schenker de schenking vóór de echtscheiding heeft herroepen.

Voorbeeld: Een echtgenoot schenkt zijn partner een auto tijdens het huwelijk. Als ze scheiden, kan hij deze schenking herroepen, mits hij dit doet vóórdat de echtscheiding definitief is. Doet hij dit niet, dan wordt de schenking definitief en blijft de auto eigendom van de ontvanger.

De praktijk leert dat er vaak discussie ontstaat over de vraag of iets een schenking, een lening of een bijdrage aan de gezinslasten was. Met name mondelinge afspraken kunnen tot problemen leiden.

Schenkingen in het huwelijkscontract

Schenkingen die in het huwelijkscontract zijn opgenomen, volgen de regels van het huwelijksvermogensrecht en zijn in principe onherroepelijk, tenzij het huwelijkscontract zelf anders bepaalt. Deze schenkingen blijven meestal van kracht na een echtscheiding, tenzij er specifieke ontbindende voorwaarden in het contract zijn opgenomen.

Persoonlijk advies nodig?

Onze experts staan klaar om u te helpen met uw situatie. Neem vrijblijvend contact op.

Schenkingen door derden (familie, vrienden) aan één of beide partners

Vaak zijn het niet de partners zelf die schenkingen doen, maar hun ouders of andere familieleden. Bijvoorbeeld, ouders die hun kind of het koppel helpen bij de aankoop van een woning in de omgeving van Brugge of Leuven. Hoe zit het dan met schenking terugvorderen na een breuk?

Schenkingen aan één van de partners

Als een schenking door een derde (bijvoorbeeld de ouders van één van de partners) specifiek aan één van de partners is gedaan, dan blijft deze schenking in beginsel het eigen goed van die partner, ook binnen een huwelijk onder het wettelijk stelsel (gemeenschap van aanwinsten). Artikel 2.3.17 BW stelt immers dat giften en nalatenschappen eigen goederen zijn. Dit betekent dat de schenker de schenking niet kan terugvorderen van de ex-partner van zijn kind, noch kan de ex-partner er aanspraak op maken.

De schenker zou de schenking in principe ook niet kunnen terugvorderen van zijn eigen kind, gelet op het principe van de onherroepelijkheid van schenkingen. Er zijn echter uitzonderingen, zoals:

• Dankbaarheid: Als de begiftigde zich schuldig maakt aan zware ondankbaarheid (bijvoorbeeld door mishandeling of laster van de schenker). Dit is een strikte voorwaarde en wordt niet zomaar aanvaard door de familierechtbank.
• Niet-vervulling van voorwaarden: Als de schenking onder bepaalde voorwaarden werd gedaan en deze voorwaarden niet zijn nageleefd. Bijvoorbeeld: "Ik schenk je dit bedrag op voorwaarde dat je de studies afmaakt."
• Kinderen die na de schenking geboren zijn: Dit is een oudere uitzondering die stamt uit de tijd dat men geen kinderen kon krijgen. Is dit nog van toepassing, dan kan de schenking herroepen worden indien de schenker, na het doen van de schenking, kinderen krijgt.

Deze gronden zijn echter zeldzaam en moeilijk te bewijzen.

Schenkingen aan het koppel (beide partners)

Wanneer de schenking door een derde aan beide partners samen is gedaan, wordt de schenking in principe onherroepelijk eigendom van beide partners. Bij een scheiding zal dit goed dan verdeeld moeten worden. Als het een geldbedrag was voor de aankoop van een gezinswoning, zal de woning als een gezamenlijk goed worden beschouwd (indien getrouwd onder het wettelijk stelsel).

Belangrijk bewijsprobleem: Het is vaak moeilijk te bewijzen dat een schenking bedoeld was voor beide partners, of slechts voor één. Als ouders bijvoorbeeld geld overschrijven naar de gezamenlijke rekening van hun kind en zijn of haar partner, zonder duidelijke vermelding, kan discussie ontstaan. De ouders zullen moeten aantonen dat de donatie huwelijk specifiek aan beide partners gericht was, of omgekeerd, dat het enkel voor hun eigen kind bedoeld was. Een goed opgestelde schenkingsakte of een duidelijk bewijs van de intentie (bijvoorbeeld een communicatie) is hierbij van groot belang.

Andere vormen van financiële ondersteuning en hun impact op scheiding

Naast de expliciete schenking, zijn er ook andere manieren waarop financiële ondersteuning wordt geboden binnen een relatie. De juridische kwalificatie hiervan is cruciaal voor de mogelijkheid om iets terug te vorderen.

Leningen

Wanneer er geen sprake is van een schenking, maar van een lening, is deze in principe wel terugvorderbaar. Het cruciale verschil is de intentie: bij een lening is er de verplichting tot terugbetaling, bij een schenking niet.

Bewijs: Het bewijs van een lening kan echter lastig zijn, vooral bij mondelinge afspraken tussen familieleden. Enkele aanwijzingen voor een lening zijn:

• Schriftelijke overeenkomst: Een getekende leningsovereenkomst is het sterkste bewijs.
• Rentebetalingen: Het feit dat er rente werd betaald, wijst sterk op een lening.
• Aflossingsplan: Een afbetalingsschema, zelfs informeel, kan duiden op een lening.
• Andere correspondentie: E-mails, sms'jes, of bankafschriften waarin de term "lening" of "terugbetaling" voorkomt.

Zonder deze bewijzen zal de familierechtbank van het arrondissement, in geval van betwisting, vaak geneigd zijn om een geldbedrag tussen familieleden te kwalificeren als een schenking, omdat de intentie tot terugbetaling ontbreekt.

Informele bijdragen aan de gezinslasten

Tijdens het samenleven dragen partners bij aan de gezinslasten. Dit kunnen rechtstreekse betalingen zijn, maar ook inspanningen in natura. Deze bijdragen zijn in principe niet terugvorderbaar, tenzij ze buitensporig zijn en duiden op een onrechtmatige verrijking van de ene partner ten koste van de andere. Dit is echter zeer moeilijk aan te tonen en wordt zelden aanvaard. De plicht tot bijdrage in de lasten van het huwelijk (art. 221 oud BW) is hiervoor de basis.

Compensaties via het huwelijksvermogensrecht

Indien echtgenoten gehuwd zijn onder het wettelijk stelsel en er middelen van het ene vermogen (bijvoorbeeld een eigen vermogen dat afkomstig is van een schenking) in het andere vermogen (het gemeenschappelijk vermogen) zijn gevloeid, dan kan er een vergoedingsrekening ontstaan. Dit is geen terugvordering van de schenking zelf, maar een verrekening binnen de verdeling van het huwelijksvermogen.

Voorbeeld: Ouders schenken hun dochter een geldbedrag. Zij gebruikt dit om de verbouwing van de gezinswoning (die gemeenschappelijk eigendom is) te financieren. Bij de scheiding kan zij mogelijk aanspraak maken op een vergoeding vanuit het gemeenschappelijk vermogen voor de inbreng van haar eigen middelen in het gemeenschappelijk goed. Dit valt onder de regels van het huwelijksvermogensrecht en de vereffening-verdeling van het gemeenschappelijk vermogen (art. 1207 Ger.W.). Dit is een belangrijk aspect dat door advocaten in Antwerpen, Gent en andere steden vaak wordt geadviseerd om in de gaten te houden.

Lees ook: Scheiding en renovatiewerken: Investering terugvorderen

Praktische stappen bij het terugvorderen van een schenking

Indien u meent dat u recht heeft op het terugvorderen van een schenking, of net geconfronteerd wordt met een dergelijke vordering, zijn dit de algemene stappen:

1. Verzamelen van bewijsmateriaal: Dit is de meest cruciale stap. Zoek naar alle documenten, bankafschriften, communicatie (e-mails, WhatsApp-berichten), getuigenissen die de aard van de financiële overdracht (schenking, lening, voorwaardelijk) kunnen staven.
2. Juridisch advies inwinnen: Raadpleeg zo snel mogelijk een advocaat gespecialiseerd in familierecht. Een advocaat kan u informeren over de haalbaarheid van uw zaak en de te volgen procedure. Dit is des te belangrijker gezien de complexiteit van de materie.
3. Buitengerechtelijke poging tot oplossing: Voordat u naar de familierechtbank stapt, kan een poging tot minnelijke schikking via bemiddeling zinvol zijn. Een bemiddelaar kan helpen de communicatie te herstellen en een akkoord te bereiken over de gift scheiding, wat vaak minder tijdrovend en kostbaar is dan een gerechtelijke procedure. In de regio van Sint-Niklaas en Dendermonde zijn er diverse bemiddelaars actief die u hierbij kunnen helpen.
4. Gerechtelijke procedure: Indien een minnelijke regeling niet mogelijk is, zult u de zaak voor de familierechtbank van het arrondissement moeten brengen. De rechter zal alle bewijzen analyseren en een beslissing nemen over de kwalificatie van de overdracht en de mogelijkheid tot terugvordering. De bevoegdheid van de familierechtbank is breed, zoals vermeld in art. 572bis Ger.W., en omvat alle geschillen die betrekking hebben op personen- en familierecht.

Veelgestelde vragen (FAQ)

1. Kan ik een schenking terugvorderen als de schenker zich "bedrogen" voelt door de scheiding?

Niet automatisch. Het Belgisch recht kent geen algemene grond van herroeping van schenkingen wegens "bedrogen verwachtingen" of "scheiding". De onherroepelijkheid van de schenking is het principe. Enkel in zeer specifieke, strikt omschreven gevallen zoals zware ondankbaarheid, niet-vervulling van voorwaarden, of het krijgen van kinderen na de schenking (wat nu minder relevant is), kan een schenking herroepen worden. Deze gronden zijn moeilijk te bewijzen.

2. Wat als mijn ex-partner beweert dat een geldbedrag een lening was, maar ik denk dat het een schenking was?

De bewijslast ligt bij degene die de aard van de overdracht betwist. Als er geen schriftelijk bewijs van een lening is (zoals een leningsovereenkomst, bewijs van afbetalingen of rente), zal de familierechtbank vaak oordelen dat het om een schenking gaat, vooral tussen familieleden. De praktijk leert dat rechtbanken terughoudend zijn om informele overschrijvingen tussen familieleden als leningen te kwalificeren zonder duidelijke bewijzen. Een advocaat kan u helpen de beschikbare bewijzen te interpreteren en uw positie te verdedigen.

3. Ik heb een deel van een geschonken geldbedrag gebruikt voor de gezinswoning. Kan ik dat terugkrijgen?

Als u gehuwd was onder het wettelijk stelsel en u eigen middelen (zoals een schenking die u exclusief ontving) hebt geïnvesteerd in een gemeenschappelijk goed (zoals de gezinswoning), dan ontstaat er een vergoedingsrecht ten voordele van uw eigen vermogen. Dit betekent dat bij de vereffening-verdeling van het gemeenschappelijk vermogen, uw eigen vermogen recht heeft op een vergoeding van het gemeenschappelijk vermogen. Dit is geen directe schenking terugvorderen, maar een verrekening binnen de huwelijksvermogensrechtelijke afwikkeling. Uw advocaat in pakweg Oostende of Turnhout kan dit voor u berekenen en onderhandelen.

4. Hoe zit het met schenkingen tussen wettelijk samenwonenden?

Wettelijk samenwonenden kunnen elkaar schenkingen doen. Deze schenkingen zijn in principe onherroepelijk, tenzij er specifieke ontbindende voorwaarden aan verbonden zijn. De speciale regel van herroepelijkheid voor echtgenoten geldt niet voor wettelijk samenwonenden. Dit betekent dat als u als wettelijk samenwonende een schenking deed aan uw partner, deze in principe niet zomaar kan worden teruggevorderd bij het beëindigen van de wettelijke samenwoning. Ook hier gelden de uitzonderingen van zware ondankbaarheid, niet-vervulling van voorwaarden, etc., maar deze zijn strikt toe te passen.

5. Zijn er fiscale gevolgen verbonden aan het terugvorderen van een schenking?

Indien een schenking effectief wordt herroepen, kan dit fiscale gevolgen hebben. Afhankelijk van de oorspronkelijke schenkingsakte en de aard van de herroeping, kunnen er schenk- of registratierechten verschuldigd zijn. Het is raadzaam om hierover fiscaal advies in te winnen, naast juridisch advies.

Lees ook: Successierechten na scheiding: Wat verandert er?

Conclusie

De vraag "Scheiding en schenking terugvorderen: Kan dat?" is zelden eenvoudig te beantwoorden. De Belgische wetgeving, met haar principe van onherroepelijkheid van schenkingen, maakt het terugvorderen van een gift aan een ex-partner of een derde schenker tot een complexe aangelegenheid. Hoewel schenkingen tussen echtgenoten tijdens het huwelijk herroepelijk zijn, en er in uitzonderlijke gevallen van zware ondankbaarheid een herroeping mogelijk is, is de standaardregel dat een gedane schenking definitief is.

Essentieel is de juiste juridische kwalificatie van de financiële overdracht: is het een schenking, een lening, of een bijdrage aan de gezinslasten? Het bewijs hiervan speelt een cruciale rol. In veel gevallen, vooral wanneer er geen duidelijke schriftelijke afspraken zijn, zullen discussies over een gift scheiding of donatie huwelijk leiden tot complexe procedures voor de familierechtbank.

Daarom is het van het grootste belang om bij financiële overdrachten binnen de familie of relatie duidelijkheid te scheppen over de aard ervan. Een goed opgestelde schenkingsakte of leningsovereenkomst kan veel problemen bij een eventuele breuk voorkomen.

Indien u zich in een situatie bevindt waarin u een schenking terugvorderen overweegt, of juist geconfronteerd wordt met een dergelijke vordering, is het essentieel om professioneel juridisch advies in te winnen. De gespecialiseerde advocaten van LawBase kunnen u begeleiden, uw situatie analyseren en u informeren over uw rechten en plichten. Of u nu in Mechelen, Leuven of elders in Vlaanderen woont, wij staan voor u klaar om u door dit juridische doolhof te leiden en de best mogelijke oplossing te vinden voor uw specifieke omstandigheden.

Neem contact op met LawBase voor een persoonlijk consult en zorg ervoor dat uw rechten optimaal verdedigd worden.

Lees ook: Scheiding en juridische termijnen: Overzicht en deadlines Lees ook: Onderlinge overeenkomst versus gerechtelijke scheiding

U heeft hulp nodig bij de verdeling van vermogen na een scheiding? Onze expertise helpt u verder.

Gerelateerde onderwerpen:

Lees ook deze artikelen