Kindregeling

Mr. Peter-Jan De Meulenaere· · ·

Tussentijdse evaluatie van de ouderschapsovereenkomst: Wanneer, waarom en hoe afspraken bijstellen?

Een scheiding is een ingrijpende gebeurtenis, vooral wanneer er kinderen bij betrokken zijn. Ouders maken in deze emotionele periode afspraken over de zorg, de opvoeding en de financiën van hun kinderen. Deze afspraken worden vastgelegd in een ouderschapsovereenkomst. In België, en zeker bij een echtscheiding door onderlinge toestemming, is het opstellen van een dergelijke overeenkomst, ook wel familierechtelijke overeenkomst genoemd (art. 1288 Ger.W.), een belangrijke stap. Toch is het essentieel om te beseffen dat zo'n overeenkomst geen statisch document is. Het leven is dynamisch, en wat vandaag perfect werkt, kan morgen alweer achterhaald zijn. Daarom is een tussentijdse evaluatie van de ouderschapsovereenkomst van cruciaal belang.

De behoeften van kinderen evolueren voortdurend. Een peuter heeft andere zorg nodig dan een tiener. Ook de omstandigheden van de ouders kunnen veranderen: een nieuwe baan, een verhuizing, een nieuwe partner, of wijzigingen in financiële draagkracht. Wanneer dergelijke veranderingen zich voordoen, is het vaak onvermijdelijk om de bestaande kindregeling te herzien. Dit proces kan complex zijn, maar met de juiste aanpak en ondersteuning kan het leiden tot oplossingen die het welzijn van de kinderen centraal stellen en rust brengen in het gezin. U vindt meer informatie over dit onderwerp op onze expertise-hub over kinderen.

Waarom een tussentijdse evaluatie van de ouderschapsovereenkomst noodzakelijk is

Een ouderschapsovereenkomst is bedoeld om duidelijkheid en stabiliteit te creëren voor iedereen die bij de scheiding betrokken is, en in het bijzonder voor de kinderen. Echter, doorheen de jaren kunnen er tal van redenen ontstaan waarom een evaluatie van de ouderschapsovereenkomst wenselijk of zelfs noodzakelijk wordt.

De ontwikkelingsfases van kinderen

Kinderen groeien op en ontwikkelen zich snel. Wat voor een jong kind werkt, is zelden geschikt voor een adolescent.

• Peuters en kleuters: Deze leeftijdscategorie heeft veel behoefte aan routine en een vaste omgeving. Frequent wisselen van verblijfplaats kan belastend zijn. De verblijfsregeling zal hier vaak gericht zijn op korte, regelmatige contacten met de niet-inwonende ouder.
• Lagere schoolleeftijd: Kinderen op de lagere school krijgen meer buitenschoolse activiteiten en ontwikkelen eigen vriendenkringen. De reistijd tussen de ouders en de afstand tot school kunnen hier een rol gaan spelen.
• Adolescenten: Tieners hebben een groeiende behoefte aan autonomie en inspraak. Hun sociale leven, hobby's en schoolactiviteiten kunnen een strakke verblijfsregeling bemoeilijken. Het is belangrijk om hen hierin te betrekken (art. 1004/1 Ger.W.), waarbij hun mening, afhankelijk van hun leeftijd en maturiteit, steeds zwaarder moet doorwegen. Een kind van twaalf jaar of ouder moet door de familierechtbank worden ingelicht over zijn of haar hoorrecht (art. 1004/1, § 3 Ger.W.).

Stel dat u in Gent woont en uw ex-partner verhuist naar Kortrijk. De school van uw kinderen ligt nog in Gent. Dit heeft directe gevolgen voor de haalbaarheid van de oorspronkelijke verblijfsregeling, zoals de afhaal- en brengmomenten en de impact op de schoolloopbaan. Het is dan cruciaal om de kindregeling te herzien om tegemoet te komen aan de nieuwe situatie.

Veranderende omstandigheden bij de ouders

Niet alleen de kinderen, maar ook de ouders zelf kunnen met nieuwe situaties te maken krijgen die een aanpassing van de overeenkomst rechtvaardigen.

• Financiële veranderingen: Een ouder kan een nieuwe job vinden met een hoger of lager inkomen, werkloos worden, met pensioen gaan, of te maken krijgen met ziekte of arbeidsongeschiktheid. Deze veranderingen kunnen een directe impact hebben op de onderhoudsbijdrage, die per definitie herzienbaar is bij gewijzigde omstandigheden (art. 209 oud BW).
• Verhuizing: Een verhuizing van een van de ouders, zoals van Leuven naar Mechelen, kan de logistiek van de verblijfsregeling drastisch beïnvloeden. Dit kan noodzaken dat u de afspraken bijstelt over wie de kinderen ophaalt en brengt, en hoe de kosten hiervan verdeeld worden.
• Nieuwe partners of samengestelde gezinnen: Een nieuwe relatie kan zowel praktische als emotionele gevolgen hebben voor de kinderen. Nieuwe huisgenoten en opvoedingsstijlen vragen om flexibiliteit en communicatie.
• Verandering in werkschema's: Onregelmatige werktijden, veel reizen, of een andere functie kunnen de mogelijkheden van een ouder om de overeengekomen zorgtaken uit te voeren, beperken.

Conflicten en misverstanden

Onduidelijkheden in de oorspronkelijke ouderschapsovereenkomst of een gebrek aan communicatie kunnen leiden tot conflicten. Een tussentijdse evaluatie biedt de mogelijkheid om deze knelpunten te bespreken en de afspraken te verduidelijken. Denk aan vakantieperiodes, feestdagen, buitenschoolse activiteiten of de aanschaf van kleding en schoolbenodigdheden.

Praktische haalbaarheid en uitvoering

Soms blijken afspraken in de praktijk simpelweg niet haalbaar. Bijvoorbeeld, een strikte 50/50 verblijfsregeling kan voor jonge kinderen te veel wisselmomenten en stress met zich meebrengen, of voor oudere kinderen botsen met hun schoolrooster of sociale activiteiten.

Hoe gaat een tussentijdse evaluatie van de ouderschapsovereenkomst in zijn werk?

Een kindregeling herzien of afspraken bijstellen vereist een zorgvuldige aanpak. Er zijn verschillende manieren om dit proces te starten en te doorlopen.

1. Communicatie tussen de ouders

De eerste en meest ideale stap is een open en constructieve dialoog tussen de ouders. Bespreek welke aspecten van de ouderschapsovereenkomst niet meer optimaal zijn en waarom. Probeer samen tot nieuwe oplossingen te komen. Dit vergt wederzijds respect en een focus op het belang van de kinderen.

2. Bemiddeling

Als directe communicatie moeilijk blijkt, kan bemiddeling een uitkomst bieden. Een erkend bemiddelaar (art. 1726 Ger.W.) helpt u en uw ex-partner om in een veilige en neutrale omgeving tot nieuwe afspraken te komen. De bemiddelaar begeleidt het gesprek, structureert de onderhandelingen en zorgt ervoor dat alle standpunten aan bod komen, met het oog op het welzijn van de kinderen. Bemiddeling is vertrouwelijk (art. 1728 Ger.W.) en kan een zeer effectieve manier zijn om escalatie te voorkomen. Steeds meer ouders in bijvoorbeeld de regio Antwerpen kiezen voor deze weg. U kunt hier meer over lezen op onze pagina over bemiddeling.

3. Juridische bijstand via een advocaat

Wanneer overleg of bemiddeling niet tot een akkoord leidt, kunt u de hulp van een advocaat inschakelen. Een advocaat kan u adviseren over uw rechten en plichten, en namens u onderhandelen met de ex-partner of diens advocaat. Een advocaat kan ook een verzoek indienen bij de familierechtbank om de ouderschapsovereenkomst te laten wijzigen. Dit is vaak de laatste stap wanneer alle andere pogingen tot overeenstemming zijn mislukt.

4. De familierechtbank

Als er geen consensus bereikt kan worden, kan de kwestie voorgelegd worden aan de familierechtbank van het arrondissement. De familierechtbank is bevoegd voor geschillen over het ouderlijk gezag, de verblijfsregeling en de onderhoudsbijdrage (art. 572bis Ger.W.). De rechter zal een beslissing nemen in het belang van het kind, rekening houdend met alle relevante factoren. De rechter kan hiervoor advies inwinnen, bijvoorbeeld via een maatschappelijk onderzoek (art. 1253ter/6 Ger.W.). In steden zoals Hasselt en Sint-Niklaas worden dergelijke zaken regelmatig behandeld door de lokale afdelingen van de familierechtbank.

De familierechtbank heeft de bevoegdheid om beschikkingen over het ouderlijk gezag en de huisvesting van de kinderen op te leggen of te wijzigen (art. 387bis oud BW). Dit omvat onder andere de verblijfsregeling en het recht op persoonlijk contact. Bij de beslissing over de onderhoudsbijdrage voor de kinderen heeft de rechter een motiveringsplicht (art. 1321 Ger.W.), waarbij een reeks elementen moeten worden meegewogen.

Ouderschapsovereenkomst nodig?

Leg online de verblijfsregeling, de vakanties en de onderhoudsbijdrage vast. Een advocaat kijkt de overeenkomst na.

Belangrijke overwegingen bij het bijstellen van afspraken

Bij het afspraken bijstellen in een ouderschapsovereenkomst is het cruciaal om bepaalde principes in acht te nemen.

Het belang van het kind staat centraal

Dit is de leidraad bij elke beslissing over kinderen. Alle aanpassingen moeten gericht zijn op het welzijn, de stabiliteit en de gezonde ontwikkeling van de kinderen. Dit betekent dat er gekeken wordt naar hun leeftijd, maturiteit, specifieke behoeften, schoolprestaties en sociale omgeving. Ook de mening van het kind zelf (indien oud genoeg) is van belang en kan gehoord worden door de rechter (art. 1004/1 Ger.W.).

Flexibiliteit versus stabiliteit

Een ouderschapsovereenkomst moet voldoende flexibiliteit bieden om in te spelen op toekomstige veranderingen, maar ook voldoende stabiliteit om de kinderen een veilige basis te geven. Te veel wijzigingen kunnen verwarrend zijn, terwijl te weinig aanpassingen kunnen leiden tot onrealistische of onwerkbare situaties.

Open communicatie en coöperatief ouderschap

Zelfs na een scheiding blijven ouders samen verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen. Dit heet coöperatief ouderschap en is de meest constructieve aanpak. Het betekent dat ouders regelmatig overleggen, elkaar informeren over school, gezondheid en belangrijke gebeurtenissen, en waar mogelijk gezamenlijke beslissingen nemen. In Brugge zien we dat veel ouders zich hierin willen verbeteren, vaak met hulp van een ouderschapscoach. Lees meer over dit onderwerp in ons artikel over ouderschapscoach: wanneer inschakelen.

Onderhoudsbijdrage en kostenverdeling

De onderhoudsbijdrage (art. 203 oud BW) is een van de meest frequent herziene onderdelen van een ouderschapsovereenkomst.

• Indexering: vergeet niet dat de onderhoudsbijdrage jaarlijks geïndexeerd moet worden aan het indexcijfer van de consumptieprijzen (art. 203quater oud BW), tenzij anders overeengekomen. Dit gebeurt vaak niet automatisch, dus u moet dit zelf in de gaten houden. Meer informatie vindt u in ons artikel over kinderalimentatie en inflatie: indexering uitgelegd.
• Buitengewone kosten: Naast de gewone kosten die gedekt worden door de onderhoudsbijdrage, zijn er de buitengewone kosten. Dit zijn onregelmatige, uitzonderlijke of hoge uitgaven die niet voorzien waren, zoals medische kosten, schoolreizen of sportkampen. Het is cruciaal om duidelijk vast te leggen welke kosten als buitengewoon worden beschouwd en hoe deze worden verdeeld.

Fiscale aspecten

Vergeet de fiscale gevolgen van de aanpassingen niet. Fiscaal co-ouderschap (art. 132bis WIB 92) kan een belangrijke impact hebben op de belastingaangifte van beide ouders. Een herziening van de verblijfsregeling kan ook gevolgen hebben voor de sociale toeslag van het Groeipakket (art. 18 Groeipakketdecreet) of de schooltoeslag (art. 24 Groeipakketdecreet).

Veelgestelde vragen over de tussentijdse evaluatie van de ouderschapsovereenkomst

Wanneer is het gepaste moment voor een evaluatie van de ouderschapsovereenkomst?

Er is geen vast moment. Een evaluatie is gepast wanneer belangrijke veranderingen optreden, zoals:

• Een kind verandert van school, gaat naar de middelbare school of begint aan hogere studies.
• Een van de ouders verhuist, eventueel naar een andere stad zoals Oostende.
• Er zijn significante wijzigingen in het inkomen van een van de ouders.
• De kinderen uiten onvrede over de huidige regeling.
• Er ontstaan aanhoudende conflicten of misverstanden over de uitvoering van de afspraken.
• De verblijfsregeling blijkt praktisch niet meer haalbaar.

Moet de ouderschapsovereenkomst altijd via de rechter worden aangepast?

Nee, zeker niet altijd. Als ouders er samen uitkomen, eventueel met bemiddeling, kunnen ze de gewijzigde afspraken vastleggen in een nieuwe overeenkomst. Deze nieuwe overeenkomst kan, ter vermijding van toekomstige discussies of voor de afdwingbaarheid, door de familierechtbank gehomologeerd worden. Dit is met name aan te raden als het gaat over essentiële onderdelen zoals de verblijfsregeling of de onderhoudsbijdrage.

Wat als mijn ex-partner niet wil meewerken aan een herziening?

Als uw ex-partner weigert te communiceren of te bemiddelen, kunt u via een advocaat een verzoekschrift indienen bij de familierechtbank. De rechter zal dan beslissen over de noodzakelijke aanpassingen, altijd in het belang van de kinderen.

Kan ik de onderhoudsbijdrage eenzijdig wijzigen?

Nee, dat kan niet. De onderhoudsbijdrage is een juridisch bindende afspraak of gerechtelijke beslissing. Een eenzijdige wijziging is in principe niet toegestaan en kan leiden tot juridische procedures. Zelfs als uw inkomen daalt, bijvoorbeeld door werkloosheid, moet u de wijziging via onderling overleg, bemiddeling of de familierechtbank laten vastleggen. Voor het niet betalen van onderhoudsgeld bestaat zelfs een specifieke strafbepaling: art. 391bis Sw. (vanaf 1 september 2026 art. 676 nieuw Sw.).

Wat is het verschil tussen een ouderschapsovereenkomst en een familierechtelijke overeenkomst?

De term "familierechtelijke overeenkomst" wordt gebruikt in het kader van een echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT). Deze overeenkomst is verplicht en omvat afspraken over zowel de kinderen als de vermogensrechten. Een "ouderschapsovereenkomst" is een bredere term die ook kan slaan op afspraken die ongehuwde ouders maken, of afspraken die opgesteld worden buiten het kader van een EOT. Essentieel is dat, voor ongehuwde ouders, een schriftelijke ouderschapsovereenkomst pas afdwingbaar is na bekrachtiging door de familierechtbank.

Lees ook

• Scheiding en de rol van de rechter: Wat beslist de rechter?
• Kinderen en het kiezen van een woonplaats
• Voorlopige maatregelen bij scheiding aanvragen

Conclusie

Een tussentijdse evaluatie van de ouderschapsovereenkomst is een essentieel onderdeel van een duurzaam co-ouderschap na een scheiding. Het biedt de mogelijkheid om de afspraken af te stemmen op de veranderende behoeften van de kinderen en de levensomstandigheden van de ouders. Of het nu gaat om een evaluatie van de ouderschapsovereenkomst, een kindregeling herzien of specifieke afspraken bijstellen, open communicatie en, indien nodig, de hulp van professionals zoals bemiddelaars of advocaten, zijn cruciaal.

Bij LawBase begrijpen we de complexiteit en de emotionele impact van deze processen. Onze advocaten, werkzaam in heel Vlaanderen en dus ook actief in Turnhout en Dendermonde, zijn gespecialiseerd in familierecht en staan klaar om u te begeleiden bij elke stap. We helpen u om op een constructieve manier tot nieuwe, werkbare oplossingen te komen die het welzijn van uw kinderen vooropstellen. Neem gerust contact met ons op voor een persoonlijk gesprek en deskundig advies.

Gerelateerde onderwerpen:

Lees ook deze artikelen