Bedrijf en echtscheiding: wat zijn de gevolgen?

Een echtscheiding is zelden eenvoudig. Het verbreekt niet alleen emotionele banden, maar legt ook een vergrootglas op alle financiële aspecten die partners in de loop der jaren hebben opgebouwd. Voor ondernemers is deze situatie nog complexer, want naast het verdelen van het woonhuis, spaargeld en pensioen, staat ook de toekomst van het bedrijf op het spel. Dit is vaak het levenswerk van één of beide partners, een bron van inkomen, en in sommige gevallen de belangrijkste vermogenscomponent. De vraag "Bedrijf en echtscheiding: wat zijn de gevolgen?" is dan ook van cruciaal belang voor elke ondernemer die met deze moeilijke situatie geconfronteerd wordt.

De impact van een scheiding op een onderneming kan verstrekkend zijn. Het kan liquiditeitsproblemen veroorzaken, bedrijfscontinuïteit in gevaar brengen en zelfs de waarde van de onderneming significant beïnvloeden. Denk aan de emotionele tol, de tijd die het opeist, en de onzekerheid die het creëert, zowel voor de ondernemer als voor eventuele medewerkers. Waar haal je het vermogen vandaan om je partner uit te kopen? Wat als je samen eigenaar van de BV bent? En hoe zorg je ervoor dat je bedrijf dit turbulente proces overleeft, en liefst nog sterker eruit komt? Dit blogartikel duikt diep in de materie en biedt een helder overzicht van de gevolgen en de mogelijke oplossingen.

In de volgende secties bespreken we de verschillende scenario's, de juridische kaders, de financiële implicaties en de stappen die je kunt ondernemen om de schade te beperken en de continuïteit van je bedrijf te waarborgen. Ons doel is om je te voorzien van praktische, begrijpelijke informatie die je helpt deze uitdagende periode zo goed mogelijk te navigeren. We behandelen onder andere de rol van huwelijkse voorwaarden, de waardebepaling van de onderneming, en de specifieke aandachtspunten wanneer de onderneming is vormgegeven als een BV.

De basis: Huwelijksvermogensrecht en de onderneming

Voordat we dieper ingaan op de specifieke gevolgen van een scheiding voor je bedrijf, is het essentieel om de basisprincipes van het Nederlandse huwelijksvermogensrecht te begrijpen. Dit recht bepaalt hoe eigendommen, inclusief de onderneming, verdeeld moeten worden bij een scheiding. De belangrijkste vraag is altijd: valt de onderneming in de gemeenschap van goederen, of is deze privébezit?

Algemene gemeenschap van goederen

In Nederland was tot 1 januari 2018 de standaardregel dat partners automatisch in algehele gemeenschap van goederen trouwden als er geen huwelijkse voorwaarden werden opgesteld. Dit betekent dat alle bezittingen en schulden die vóór en tijdens het huwelijk zijn ontstaan, gemeenschappelijk eigendom worden.

Gevolgen voor het bedrijf: Als je in algehele gemeenschap van goederen bent getrouwd en je onderneming (of de aandelen van je BV) vóór of tijdens het huwelijk is opgericht of verkregen, dan valt deze onderneming in de gemeenschap. Dit betekent dat je partner recht heeft op de helft van de waarde van de onderneming. Dit kan leiden tot aanzienlijke uitdagingen:

• Waardebepaling: De onderneming moet gewaardeerd worden. Dit is een complex proces dat vaak wordt uitgevoerd door gespecialiseerde experts (register valuators). De waardebepaling is cruciaal, want deze bepaalt het bedrag dat de ondernemer aan de ex-partner moet uitkeren.
• Liquiditeitsproblemen: De ondernemer zal zijn of haar ex-partner moeten uitkopen voor de helft van de waarde van de onderneming. Dit kan een aanzienlijk bedrag zijn dat niet direct beschikbaar is, zeker niet in cash. Dit kan leiden tot de noodzaak om leningen aan te gaan, bedrijfsmiddelen te verkopen, of zelfs (een deel van) de onderneming aan te tasten.
• Financiering: Banken zijn niet altijd happig op het financieren van een uitkoopregeling, zeker niet als dit de financiële stabiliteit van het bedrijf in gevaar brengt.

Beperkte gemeenschap van goederen (vanaf 1 januari 2018)

Sinds 1 januari 2018 geldt een nieuwe wet: de beperkte gemeenschap van goederen. Dit betekent dat bij trouwen zonder huwelijkse voorwaarden, alleen de bezittingen en schulden die tijdens het huwelijk zijn opgebouwd gezamenlijk zijn. Bezittingen en schulden van vóór het huwelijk blijven privé. Erfenissen en schenkingen blijven eveneens privé, zelfs als ze tijdens het huwelijk worden ontvangen.

Gevolgen voor het bedrijf:

• Bedrijf van vóór het huwelijk: Als je je bedrijf had vóór 1 januari 2018 en je bent in een beperkte gemeenschap van goederen getrouwd, dan valt je bedrijf niet in de gemeenschap. Dit lijkt gunstig, maar er is een belangrijke nuance: de winsten die tijdens het huwelijk zijn gemaakt en in het bedrijf zijn blijven zitten, kunnen wel in de gemeenschap vallen. En als je partner heeft meegewerkt aan het bedrijf (zie hieronder), kan er een vergoedingsrecht ontstaan.
• Bedrijf van tijdens het huwelijk: Als je je bedrijf tijdens het huwelijk bent gestart en in beperkte gemeenschap van goederen bent getrouwd, valt het bedrijf (deels) in de gemeenschap.
• Investeringen in privévermogen: Als er privévermogen (dat niet in de gemeenschap van goederen valt) is geïnvesteerd in het gemeenschappelijke bedrijf, ontstaat een vergoedingsrecht. De privépartner heeft dan recht op compensatie voor de inleg.

Huwelijkse voorwaarden

Veel ondernemers kiezen ervoor om huwelijkse voorwaarden op te stellen om hun bedrijf te beschermen tegen de gevolgen van een mogelijke echtscheiding. Dit is verstandig en raadzaam voor elke ondernemer. Huwelijkse voorwaarden zijn afspraken die vóór of tijdens het huwelijk worden gemaakt bij een notaris en schriftelijk worden vastgelegd.

Verschillende clausules:

• Koude uitsluiting: Dit is de meest strikte vorm. Alle inkomsten en vermogens blijven gescheiden. Dit betekent dat de onderneming volledig buiten de gemeenschap valt en de partner geen aanspraak kan maken op de waarde ervan. Echter, uitkering voor eventueel opgebouwd pensioen door de ondernemer kan nog steeds verplicht zijn.
• Periodiek verrekenbeding: De meest voorkomende afspraak. Hierbij wordt afgesproken dat de overgespaarde inkomsten jaarlijks (periodiek) worden verrekend. Als dit niet jaarlijks gebeurt, wat vaak het geval is, kan er bij scheiding een correctie plaatsvinden alsof het inkomsten in de gemeenschap zijn gevallen.
• Finaal verrekenbeding: Hierbij wordt afgesproken dat bij ontbinding van het huwelijk (door scheiding of overlijden) het (overgespaarde) vermogen wordt verdeeld alsof er gemeenschap van goederen was. Dit kan dus alsnog betekenen dat de onderneming gewaardeerd moet worden en de partner een deel krijgt. Dit is een ingewikkelde clausule waar veel juridische uitleg over bestaat.
• Schardijn-clausule of ondernemingsclausule: Specifieke bepalingen die de onderneming buiten de verrekening laten, tenzij de onderneming bijvoorbeeld wordt verkocht.

Belangrijke aandachtspunten bij huwelijkse voorwaarden:

• Naleving: Het is cruciaal dat de huwelijkse voorwaarden tijdens het huwelijk worden nageleefd. Vooral bij een periodiek verrekenbeding gaat dit vaak mis. Als de verrekening niet jaarlijks heeft plaatsgevonden, kan de rechter oordelen dat er alsnog sprake is van een (virtuele) gemeenschap van goederen.
• Duidelijkheid: De voorwaarden moeten helder en eenduidig zijn geformuleerd om misverstanden of discussies achteraf te voorkomen.
• Veranderende omstandigheden: Het is verstandig om de huwelijkse voorwaarden periodiek te herzien, bijvoorbeeld bij belangrijke levensgebeurtenissen zoals de start van een nieuw bedrijf, een grote investering of de geboorte van kinderen.

Waardebepaling van het bedrijf: een cruciale stap

Ongeacht of je in (beperkte) gemeenschap van goederen bent getrouwd of huwelijkse voorwaarden hebt met een verrekenbeding dat de onderneming omvat, zal de waarde van je bedrijf een belangrijke rol spelen bij de scheiding. Deze waardebepaling is vaak de kern van de discussie en kan leiden tot hoogoplopende conflicten.

Waarom is waardebepaling nodig?

De waarde van het bedrijf moet worden vastgesteld om:

1. De uitkoop van de ex-partner te bepalen: Als de onderneming in de gemeenschap valt, of bij een finaal verrekenbeding, moet de ondernemer zijn partner uitkopen voor diens aandeel in de overwaarde.
2. De vermogensverdeling vast te stellen: De waarde van de onderneming is onderdeel van het totale te verdelen vermogen.
3. Toekomstige alimentatie te berekenen: De winstgevendheid van de onderneming beïnvloedt het inkomen van de ondernemer, en daarmee de draagkracht voor partner- en/of kinderalimentatie.

Methoden voor waardebepaling

Er zijn verschillende methoden om een onderneming te waarderen, elk met zijn eigen voor- en nadelen. Het is cruciaal om een onafhankelijke, gespecialiseerde expert (een register valuator) in te schakelen. Deze professional kan de meest geschikte methode bepalen aan de hand van de specifieke kenmerken van jouw bedrijf.

Veelvoorkomende methoden zijn:

• Rentabiliteitswaarde / DCF (Discounted Cash Flow) methode: Dit is de meest algemeen geaccepteerde waarderingsmethode. Hierbij wordt de toekomstige vrije kasstromen van de onderneming contant gemaakt naar een waarde op heden. Deze methode is complex en vereist gedetailleerde financiële projecties en de bepaling van een geschikte disconteringsvoet.
• Intrinsieke waarde: Dit is de waarde van het eigen vermogen van de onderneming zoals die uit de balans blijkt (activa minus passiva). Deze methode is eenvoudig, maar houdt geen rekening met de toekomstige verdiencapaciteit van de onderneming en is daarom vaak niet representatief voor een going concern (een bedrijf dat doorgaat).
• Liquidatiewaarde: De waarde die het bedrijf zou opbrengen als alle activa zouden worden verkocht en alle schulden zouden worden afgelost. Deze methode wordt vooral gebruikt als er sprake is van een faillissement of bij de geplande stopzetting van een bedrijf.
• Substantiewaarde: De waarde van de activa van de onderneming, waarbij activa en passiva echter op basis van actuele waarde in plaats van boekwaarde worden gewaardeerd (bijvoorbeeld de reële waarde van vastgoed).
• Market Multiple Methode (of Multiple methode): Hierbij wordt de waarde afgeleid van vergelijkbare bedrijven die recentelijk zijn verkocht, op basis van een multiple van omzet, winst (EBITDA), of andere relevante kengetallen.

Aandachtspunten bij waardebepaling:

• Keuze van de expert: Kies altijd voor een onafhankelijke, gecertificeerde register valuator. Vaak wordt er één expert gezamenlijk benoemd om discussie en extra kosten te voorkomen.
• Input en transparantie: Zorg voor volledige en transparante toegang tot alle relevante financiële gegevens van het bedrijf.
• Datum van waardebepaling: De waardering vindt plaats op de peildatum, veelal de datum waarop de scheiding is aangevraagd. Latere veranderingen in de waarde kunnen echter discussie opleveren.
• Verschillen in interpretatie: Verwacht dat er (kleine) verschillen kunnen ontstaan in de waardering. Goede communicatie en het inschakelen van een deskundige mediator kan helpen om tot een gezamenlijke waardering te komen.

Specifieke gevolgen bij een BV

De rechtsvorm van de onderneming heeft grote gevolgen voor de scheiding. Een eenmanszaak, VOF of maatschap wordt anders behandeld dan een Besloten Vennootschap (BV). De BV is een veelvoorkomende rechtsvorm en verdient extra aandacht.

De BV en eigendom

Bij een BV is het bedrijf een rechtspersoon, los van de ondernemer. De ondernemer bezit aandelen in de BV, die het kapitaal van het bedrijf vertegenwoordigen.

• Aandelen in de gemeenschap: Als de aandelen van de BV in de gemeenschap van goederen vallen (bijvoorbeeld door trouwen in gemeenschap van goederen, of door een finaal verrekenbeding), heeft de ex-partner recht op de helft van de waarde van die aandelen. Dit betekent dat de ondernemer zijn ex-partner moet uitkopen.
• Bestuurderspositie: Als de ex-partner ook bestuurder of aandeelhouder is, kan dit leiden tot complexe situaties, zeker bij ruzie. Er moet dan een oplossing worden gevonden voor de voortzetting van de directie en/of het terugkopen van de aandelen.

DGA salaris en dividend

Als Directeur Groot Aandeelhouder (DGA) van een BV, ontvang je een verplicht DGA-salaris. Daarnaast kun je dividend uitkeren. Beide vallen onder de inkomsten die relevant zijn voor de berekening van partner- en kinderalimentatie.

• DGA salaris: Dit telt direct mee als inkomen voor de alimentatieberekening. Een ondernemer mag dit salaris niet zomaar verlagen om minder alimentatie te hoeven betalen; de rechter kijkt naar wat redelijk en gebruikelijk is.
• Dividend: Dividend kan ook meetellen als draagkrachtbepalend inkomen, zeker als het structureel wordt uitgekeerd en een aanvulling is op het DGA-salaris. De rechter zal beoordelen of het redelijk is om (een deel van) de winst van de BV uit te keren om aan alimentatieverplichtingen te voldoen, zonder de continuïteit van de onderneming in gevaar te brengen.
• Pensioen in eigen beheer (PEB): Voor 2017 konden DGA's pensioen in eigen beheer opbouwen. Dit pensioen valt bij scheiding vaak onder de wettelijke plicht tot verevening, waarbij de ex-partner recht heeft op de helft van de waarde van het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd. Dit kan een aanzienlijke claim zijn op de BV.

Continue en transparant beheer

Tijdens het scheidingsproces is het cruciaal dat de financiële administratie van de BV transparant en actueel is. Eventuele onttrekkingen vlak voor of tijdens de scheiding kunnen argwaan wekken en leiden tot extra juridische procedures. Zorg dat de boekhouding op orde is en dat je bereid bent deze te delen met de ex-partner en eventuele experts.

Partneralimentatie en kinderalimentatie: de financiële nasleep

Naast de verdeling van de onderneming zelf, zijn partner- en kinderalimentatie belangrijke financiële verplichtingen. Voor een ondernemer is de berekening van de draagkracht hiervoor complexer dan voor iemand in loondienst.

Vaststelling van draagkracht

De draagkracht van een ondernemer wordt moeilijker vastgesteld dan die van een werknemer. Het inkomen is immers niet vast en afhankelijk van de bedrijfswinst.

• Variabel inkomen: De omzet en winst van een bedrijf kunnen fluctueren. Reële inschattingen van het gemiddelde inkomen over meerdere jaren (bijvoorbeeld de afgelopen drie tot vijf jaar) zijn vaak nodig.
• Zakelijke kosten versus privé-uitgaven: De rechter zal kritisch kijken naar de zakelijke kosten van de onderneming om te beoordelen of er geen privé-uitgaven als bedrijfskosten zijn opgevoerd. Overmatige bedrijfskosten kunnen worden gecorrigeerd voor de alimentatieberekening.
• Herinvesteringen en reserves: De noodzaak tot het aanhouden van reserves en het doen van herinvesteringen in het bedrijf om de continuïteit te waarborgen, wordt meegewogen. Dit kan de hoogte van het beschikbare inkomen voor alimentatie beïnvloeden.

Rol van een scheidingsexpert met bedrijfskundige kennis

Het is essentieel om een mediator of advocaat in te schakelen die ervaring heeft met ondernemersscheidingen en de financiële complexiteit daarvan begrijpt. Zij kunnen je helpen bij:

• Het verzamelen en analyseren van de benodigde financiële gegevens.
• Het inschakelen van een register valuator voor de bedrijfswaardering.
• Het voeren van onderhandelingen over de hoogte van de alimentatie, rekening houdend met de continuïteit van de onderneming.
• Het opstellen van een ouderschapsplan en echtscheidingsconvenant dat rekening houdt met de specifieke situatie van jou als ondernemer.

Praktische stappen en tips voor de ondernemer

Een scheiding brengt chaos met zich mee, maar door proactief en strategisch te handelen, kun je de impact op je bedrijf minimaliseren. Hier zijn enkele praktische stappen en tips:

1. Vroegtijdig advies inwinnen: Zodra je overweegt te scheiden, neem dan contact op met een advocaat of mediator die gespecialiseerd is in ondernemersscheidingen. Hoe eerder je juridisch advies inwint, hoe beter je bent voorbereid.
2. Huwelijkse voorwaarden controleren: Laat direct je huwelijkse voorwaarden (indien aanwezig) kritisch bekijken door een expert. Wat staat er precies in? Worden ze nageleefd?
3. Houd je administratie op orde: Zorg dat je financiële administratie van je bedrijf altijd up-to-date, transparant en accuraat is. Dit versnelt het proces van waardebepaling en voorkomt discussies.
4. Communicatie met je partner: Probeer, ondanks de emoties, open te communiceren met je partner over de onderneming. Leg uit wat de impact van de scheiding kan zijn op het bedrijf en welke maatregelen nodig zijn om de continuïteit te waarborgen. Een gezamenlijke waardebepaling door één expert kan veel conflicten voorkomen.
5. Inventariseer bedrijfsmiddelen en schulden: Maak een gedetailleerd overzicht van alle activa en passiva van de onderneming, inclusief stille reserves, goodwill en eventuele schulden.
6. Onderscheid zakelijk en privé: Zorg voor een strikte scheiding tussen zakelijke en privé-uitgaven. Dit voorkomt discussies over de aftrekbaarheid van kosten en de alimentatieberekening.
7. Zorg voor liquiditeit: Als je verwacht je partner te moeten uitkopen, begin dan tijdig met het inventariseren van mogelijke financieringsopties. Kan de BV zelf een lening verstrekken? Is externe financiering mogelijk?
8. Maak afspraken over continuïteit: Denk na over eventuele gevolgen voor medewerkers, klanten en leveranciers. Hoe communiceer je hierover?
9. Ouderschapsplan & echtscheidingsconvenant: Laat dit opstellen door een gespecialiseerde jurist. Hierin worden alle afspraken omtrent de scheiding vastgelegd, inclusief de verdeling van de onderneming, alimentatie en eventuele afspraken over bedrijfsvoering.
10. Emotionele ondersteuning: Een scheiding is zwaar. Schaam je niet om professionele (emotionele) ondersteuning te zoeken, bijvoorbeeld bij een coach of therapeut. Dit helpt je om beter met de stress om te gaan, wat ook ten goede komt aan je besluitvorming als ondernemer.

Veelgestelde vragen over bedrijf en echtscheiding

Wat als mijn partner meewerkte in het bedrijf, maar geen eigenaar is?

Als je partner heeft meegewerkt in je bedrijf zonder hiervoor een passende beloning te ontvangen (bijvoorbeeld alleen een lage onkostenvergoeding), kan er bij een echtscheiding sprake zijn van een vergoedingsrecht. Dit betekent dat je partner een claim kan indienen voor de door hem/haar verrichte werkzaamheden en/of de opbouw van de onderneming. De omvang hiervan is sterk afhankelijk van de situatie en zal juridisch moeten worden beoordeeld.

Kan mijn ex-partner nog steeds profiteren van de winsten van mijn bedrijf na de scheiding?

Nee, over het algemeen niet. Na de scheiding en de afwikkeling van de huwelijksgoederengemeenschap (of verrekening op basis van huwelijkse voorwaarden), zijn jullie financieel van elkaar gescheiden. Eventuele toekomstige winsten van jouw bedrijf vallen dan niet meer in de gemeenschap. Echter, winsten die tijdens het huwelijk zijn opgebouwd en nog in de onderneming zitten, kunnen wel worden meegewogen in de waardebepaling. Bovendien, als het bedrijf de basis is voor jouw inkomen, zal een deel van dat inkomen wel gebruikt kunnen worden voor partner- en/of kinderalimentatie.

Wat als ik de uitkoop van mijn partner niet kan betalen?

Dit is een veelvoorkomend probleem. Er zijn verschillende oplossingen mogelijk:

• Betalingsregeling: Je kunt een betalingsregeling afspreken met je ex-partner, eventueel met rente.
• Externe financiering: Probeer een lening af te sluiten bij een bank of andere financiële instelling.
• Herstructurering van het bedrijf: In extreme gevallen kan dit betekenen dat een deel van het bedrijf moet worden verkocht, of dat de onderneming een andere rechtsvorm moet aannemen.
• Verkoop van de onderneming: Als geen van de bovenstaande opties realistisch is, kan de verkoop van de onderneming onvermijdelijk zijn.

Hoe lang duurt het proces van waardebepaling en afwikkeling van de onderneming?

Dit is zeer afhankelijk van de complexiteit van de onderneming en de mate van overeenstemming tussen jou en je ex-partner. Een waardebepaling kan enkele weken tot maanden in beslag nemen. De gehele afwikkeling van de scheiding, inclusief de verdeling van de BV en de andere vermogensbestanddelen, kan variëren van enkele maanden tot soms wel meer dan een jaar.

Moet ik mijn medewerkers informeren over mijn scheiding?

Over het algemeen is dit geen directe verplichting, tenzij de scheiding een directe en aantoonbare impact heeft op de bedrijfsvoering, bijvoorbeeld door een wijziging in de managementstructuur of financiële onzekerheid. Transparantie kan echter wel bijdragen aan het behoud van vertrouwen, zeker als de ex-partner een (zichtbare) rol speelde binnen het bedrijf. Laat je hierbij goed adviseren.

Conclusie: Een goed voorbereide ondernemer is een halve scheiding

Een scheiding is een emotioneel uitputtende periode, en de impact op je bedrijf kan overweldigend zijn. De vraag "Bedrijf en echtscheiding: wat zijn de gevolgen?" verdient een grondige en zorgvuldige aanpak. Als ondernemer is het cruciaal om niet alleen de emotionele rollercoaster te navigeren, maar ook proactief en strategisch te handelen om de continuïteit en de waarde van je levenswerk te beschermen.

Door vroegtijdig juridisch en financieel advies in te winnen, je huwelijkse voorwaarden kritisch te bekijken, je administratie op orde te hebben, en open te communiceren, kun je de schade beperken. De waardebepaling van je onderneming, de afwikkeling van de aandelen (zeker bij een BV), en de berekening van alimentatieverplichtingen zijn complexe processen die de expertise van gespecialiseerde professionals vereisen.

De impact van een scheiding kan groot zijn, maar met de juiste voorbereiding en begeleiding kun je ervoor zorgen dat je bedrijf deze storm doorstaat en dat jij als ondernemer de weg voorwaarts kunt vinden. Neem de tijd om weloverwogen beslissingen te nemen en zoek de juiste ondersteuning. Dit is niet alleen goed voor jou, maar ook voor de toekomst van je onderneming en iedereen die daarvan afhankelijk is.

---

Call to Action: Ben je ondernemer en overweeg je te scheiden, of ben je midden in een scheiding en maak je je zorgen over de gevolgen voor je bedrijf? Wacht dan niet langer! Neem direct contact op met een gespecialiseerde advocaat of mediator die ervaring heeft met ondernemersscheidingen. Zij kunnen je helpen met een gedegen plan van aanpak, het waarderen van je BV, en het minimaliseren van de financiële en operationele risico's. Bescherm je levenswerk en zorg voor een stabiele toekomst!