Het gesprek van uw kind met de familierechter

Deze pagina gaat over het gesprek zelf

Hier leest u hoe het horen praktisch verloopt: wie een uitnodiging krijgt, waar het gesprek plaatsvindt en wat er met het verslag gebeurt. Of de mening van uw kind doorslaggevend is en waarom er geen keuzeleeftijd bestaat, is een andere vraag.

Over het gewicht van de mening en de keuzeleeftijd leest u op mag een kind zelf kiezen.

De woorden die in de brief staan

De uitnodiging die uw kind ontvangt, bevat termen die voor een twaalfjarige, en vaak ook voor een ouder, niet vanzelfsprekend zijn. Het helpt om ze samen door te nemen zonder er een lading aan te geven. Horen betekent hier: een gesprek voeren met de rechter over wat u meemaakt. De raadkamer is een gewoon kantoor, geen zittingzaal met publiek. Een proces-verbaal is een schriftelijke neerslag van het gesprek die bij het dossier gevoegd wordt. De vertrouwenspersoon is een meerderjarige die mee naar binnen mag ter ondersteuning en die zelf geen partij is in de zaak.

• Horen: een gesprek met de rechter, geen ondervraging
• Raadkamer: een kantoor, niet de openbare zittingzaal
• Proces-verbaal: de schriftelijke neerslag die bij het dossier komt
• Vertrouwenspersoon: een meerderjarige begeleider die geen partij is

Het verloop, stap voor stap

Van uitnodiging tot vonnis ziet uw kind het volgende gebeuren. Kennen kinderen die volgorde vooraf, dan blijkt het gesprek in de praktijk zelden zo beladen als zij hadden verwacht.

• Uw kind ontvangt een uitnodiging in een procedure die het aangaat
• Uw kind laat weten of het al dan niet op de uitnodiging ingaat
• Bij toestemming volgt een afspraak in de raadkamer, op een tijdstip los van de zitting
• Het gesprek gebeurt met de rechter, zonder de ouders en zonder hun advocaten
• Van het gesprek wordt een proces-verbaal opgemaakt dat bij het dossier komt
• De rechter houdt met het gesprek rekening bij zijn beslissing en kan in het vonnis vermelden dat hij het kind hoorde

Wat art. 1004/1 Ger.W. in de praktijk betekent

Art. 1004/1 Ger.W. regelt het horen van de minderjarige. Drie elementen uit die bepaling bepalen hoe het in de praktijk loopt. Ten eerste is er de uitnodiging: vanaf twaalf jaar wordt zij verstuurd in procedures die het kind aangaan, en jongere kinderen kunnen gehoord worden op eigen verzoek, op verzoek van een ouder of het openbaar ministerie, of op initiatief van de rechter. Ten tweede is het gesprek nooit verplicht: uw kind mag laten weten dat het geen gesprek wenst en hoeft die keuze niet te motiveren. Ten derde is het gesprek geen stemming: het kind wordt gehoord, het beslist niet. Die laatste nuance is voor kinderen vaak de belangrijkste geruststelling.

Wat er in de raadkamer gebeurt en wat niet

Het gesprek is informeel van toon. De rechter stelt open vragen en past zijn taalgebruik aan de leeftijd aan. Er is geen toga, geen publiek en geen tegenspraak. Uw kind moet niets bewijzen, niets aantonen en op geen enkele vraag antwoorden. Het mag zeggen dat het iets niet weet, dat het iets liever niet zegt, of dat het geen voorkeur heeft. Dat laatste is geen zwak antwoord: het is een volstrekt normaal antwoord van een kind dat beide ouders graag ziet.

• Geen ouders, geen advocaten, geen publiek
• Open vragen, geen kruisverhoor
• Geen verplichting om te antwoorden of te kiezen
• "Ik weet het niet" is een aanvaard antwoord

De vertrouwenspersoon

Uw kind mag zich laten bijstaan tijdens het gesprek. Die persoon is meerderjarig en is zelf geen partij in de zaak: een ouder komt daarvoor dus niet in aanmerking. In de praktijk gaat het vaak om iemand uit de bredere omgeving bij wie het kind zich op zijn gemak voelt. De vertrouwenspersoon voert het woord niet in de plaats van het kind; de aanwezigheid alleen al maakt het gesprek voor veel kinderen minder spannend. Laat uw kind zelf kiezen wie het meeneemt en oefen geen invloed uit op die keuze.

Wat er met het proces-verbaal gebeurt

Van het gesprek wordt een proces-verbaal opgemaakt dat aan het dossier wordt toegevoegd. U krijgt als ouder geen letterlijk verslag van wat uw kind gezegd heeft. Dat is bewust: kinderen die weten dat hun woorden woordelijk bij beide ouders terechtkomen, durven niet meer vrij te spreken. In het vonnis kan de rechter wel vermelden dat hij het kind heeft gehoord en dat hij daarmee rekening houdt. Vraag uw kind na afloop dus niet uit over wat er gezegd is. Wie dat toch doet, zet het kind alsnog in de rol waar de hele regeling het net uit wil houden.

Uw kind voorbereiden zonder het te sturen

De grens is eenvoudig te trekken: informatie geven mag, richting geven niet. Vertel wat er gaat gebeuren, waar het plaatsvindt, wie erbij is en hoe lang het ongeveer duurt. Zeg uitdrukkelijk dat uw kind niets moet zeggen en niets moet kiezen, en dat u niet boos zult zijn wat het ook vertelt. Wat u niet doet, is voorzeggen wat het moet antwoorden. Rechters herkennen ingestudeerde antwoorden, en het plaatst uw kind in een loyaliteitsconflict dat het gesprek nutteloos maakt.

• Wel: uitleggen wat er gebeurt en waar
• Wel: zeggen dat er niets moet en dat u niet boos zult zijn
• Niet: antwoorden voorzeggen of scenario's oefenen
• Niet: uw kind achteraf uithoren over het gesprek

Een uitgewerkt voorbeeld

Stel dat een dertienjarige een uitnodiging ontvangt in een lopende procedure over de verblijfsregeling. Beide ouders lezen de brief samen met hun kind voor zover de verstandhouding dat toelaat, en zeggen allebei dat het vrij is om te gaan of niet te gaan. Het kind gaat, en neemt een oudere neef mee als vertrouwenspersoon. Het gesprek duurt een halfuur in de raadkamer. Het kind vertelt vooral over de praktische kant: het sporten op woensdag en het heen en weer met de boekentas. Van het gesprek wordt een proces-verbaal opgemaakt. Geen van beide ouders vraagt achteraf wat er gezegd is. In het vonnis vermeldt de rechter dat hij het kind heeft gehoord. Dit voorbeeld illustreert enkel het verloop, niet het resultaat.

Wat er misloopt

De fouten hieronder komen bijna altijd voort uit ongerustheid van de ouder en niet uit onwil. Ze zijn daarom ook goed te vermijden.

• Het gesprek voorstellen als een keuze die het kind moet maken
• Het kind instrueren wat het moet zeggen
• De brief met de uitnodiging voor de andere ouder verzwijgen
• Het kind na afloop uithoren
• Kritiek uiten op de andere ouder in de dagen voor het gesprek
• Het kind onder druk zetten om net wél of net niet te gaan

Als u druk vermoedt

Vermoedt u dat uw kind door de andere ouder onder druk wordt gezet, meld dat dan aan de rechter in plaats van het bij uw kind te toetsen. Familierechters zijn erop getraind druk en loyaliteitsconflicten te herkennen, en de vaststelling daarvan hoort tot hun opdracht, niet tot de uwe. Een kind dat tussen twee ouders in moet uitmaken wie gelijk heeft, verliest hoe dan ook.

Na het gesprek

Wanneer uw kind terugkomt van het gesprek, is de verleiding groot om te vragen wat er precies gezegd is. Doe dat niet. Laat uw kind zelf bepalen wat het deelt en wanneer, en reageer op wat het vertelt zonder het te wegen of te corrigeren. Zeg uitdrukkelijk dat het gesprek van uw kind was en niet van u. Merkt u dat uw kind gespannen blijft, blijf dan beschikbaar zonder aan te dringen; kinderen komen vaak dagen later uit zichzelf terug op iets wat hen bezighoudt.

Wat u doet met de uitkomst

De beslissing die volgt, kan afwijken van wat uw kind heeft gezegd, en dat is voor een kind moeilijk te begrijpen. Leg dan uit dat er geluisterd is en dat de beslissing rekening houdt met meer dan één ding. Vermijd dat uw kind de indruk krijgt dat het zelf beslist heeft, ook wanneer de uitkomst met zijn woorden overeenstemt: die last hoort niet bij een kind. Spreek er ook met de andere ouder over hoe u het samen brengt, zodat uw kind twee keer hetzelfde hoort. Dat is, meer nog dan de inhoud van de beslissing, wat de rust bepaalt in de weken erna.

De grens met de vraag naar de keuzeleeftijd

Deze pagina beschrijft het verloop van het gesprek. De vraag hoe zwaar de mening van uw kind weegt, vanaf welke leeftijd een kind gehoord wordt en waarom er geen leeftijd bestaat waarop een kind zelf beslist, is een andere vraag met een ander antwoord. Wij houden die bewust apart, zodat geen van beide pagina's de vraag half beantwoordt.

Het gewicht van de mening en de keuzeleeftijd behandelen wij op mag een kind zelf kiezen bij welke ouder het woont.